ទុក្ខ

មនុស្សយើងគ្រប់គ្នា សុទ្ធតែស្រឡាញ់សេចក្ដីសុខ ខំគេចចេញពីសេចក្ដីទុក្ខទាំងអស់គ្នាហ្នឹង ។ អ្វីដែលមនុស្សទាំងឡាយខំព្យាយាមនាំគ្នាធ្វើពេញមួយជីវិត គឺការចូលទៅរកសេចក្ដីសុខ ព្យាយាមគេចចេញពីសេចក្ដីទុក្ខ  ពេលជួបសេចក្ដីទុក្ខក៏ព្យាយាមកំចាត់ចោលចេញ ឬព្យាយាមការពារមិនឲ្យកើតឡើង ។

ក្រឡេកមើលក្នុងជ្រុងនេះ ពួកយើងមានសំណាងជាងមនុស្សសម័យមុន ព្រោះបច្ចេកវិទ្យាក្នុងការកំចាត់បង់នូវសេចក្ដីទុក្ខនេះមានច្រើនឡើង ។  នៅពេលអាកាសធាតុក្ដៅ ក៏មានកង្ហារ មានម៉ាស៊ីនត្រជាក់បើកបក់ ជួយកាត់បន្ថយកម្ដៅ ពេលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ មានម៉ាស៊ីនកម្ដៅ ទឹកក្ដៅទឹកត្រជាក់ទុកប្រើក្នុងគេហដ្ឋានយ៉ាងស្រួល  ធ្វើដំណើរទៅណាមកណា មិនចាំបាច់ដើរថ្មើរជើង ជិះរទេះគោក្របី ជិះសេះ ជិះដំរីឲ្យហត់នឿយ ព្រោះសម័យនេះគេមានរថយន្តបម្រើគ្រប់ម៉ាកគ្រប់ប្រភេទគ្របធន់ ។ សម្ភារទាំងអស់នេះបានជួយកាត់បន្ថយការលំបាក ចំណេញពេល និងមានការងាយស្រួលដល់ការរស់នៅរបស់មនុស្សយើងប្រចាំថ្ងៃ​ ។ 

មានយ៉ាងនេះក៏ដោយ ទោះបីយើងអាចគេចសេចក្ដីទុក្ខ កំចាត់បង់ ឬបន្ថយកម្លាំងសេចក្ដីទុក្ខបានច្រើនប៉ុនណា ប៉ុន្តែមានសេចក្ដីទុក្ខច្រើនយ៉ាងទៀត ដែលមនុស្សយើងមិនអាចគេចផុត យើងធ្វើបានត្រឹមតែមិនអើពើ ឬមិនជាប់ចិត្តគិតឲ្យវាកើតឡើង មិនថាមានបាន មានមាសប្រាក់ មានអំណាចបុណ្យសក្ដិ មានកិត្តិយសកេរ្តិ័ឈ្មោះល្បីល្បាញប៉ុនណា ក៏ត្រូវមកជួបសេចក្ដីទុក្ខនោះដដែល ដូចជា ខ្លួនជាមហាសេដ្ឋីមានប្រាក់វាល់លានកោដិ ក៏ត្រូវមកជួបសេចក្ដីវិនាសបាត់បង់ ដូចជាការបាត់បង់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់ជិតស្និទ្ធ ព្រោះគ្មានអ្នកណារស់នៅទល់មេឃនោះបានទេ ទោះយ៉ាងណាគេក៏ត្រូវស្លាប់ឃ្លាតពីយើងទៅក្នុងថ្ងៃណាមួយមិនខាន ។ ពួកយើងប្រហែលស្គាល់ ទ័ចម៉ាហាល ដែលជាអនុស្សរណស្ថានដែលស្ដេចហ្សាហ៍ហ្សះហាន ជាបុគ្គលឧត្តុង្គឧត្តមកសាងឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់មហេសីជាទីស្រឡាញ់ដែលបានសោយវិលាល័យ ។ នេះជាមេរៀនមួយ សម្រាប់បង្រៀនដល់ចិត្តយើងទាំងអស់គ្នាថា មិនថាមានអ្វីអស្ចារ្យប៉ុនណា ក៏មិនអាចគេចផុតពីការបាត់បង់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់នេះបានដែរ ។

តាស្លាប់ យាយស្លាប់ អ៊ំពូមីងស្លាប់ ប្រពន្ធស្លាប់ ប្ដីស្លាប់ កូនស្លាប់ ក្មួយស្លាប ចៅស្លាប់ រឿងនេះកើតឡើងដល់មនុស្សគ្រប់គ្នា គ្រប់គ្រួសារ គ្រប់ប្រទេស គ្រប់ជាតិសាសន៍ ។ ក្រៅពីនេះ ថែមទាំងមានពាក្យរិះគន់និន្ទានិយាយថា សូម្បីមានអំណាចទល់មេឃ ក៏ត្រូវមកជួបជាមួយសេចក្ដីខកបំណង និងជួបភាពចាស់ ឈឺ ស្លាប់មិនផុត ។ នេះជាសេចក្ដីទុក្ខ ដែលគ្មានអ្នកណាមួយគេចផុត ទោះបីយើងកាត់រឿងចាស់ ការឈឺ ការស្លាប់ចេញបានក៏ដោយ ក៏មកជួបសេចក្ដីទុក្ខច្រើនប្រការទៀត ដូចជា អស់ការងារធ្វើ ខកបំណងរឿងកូន ទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវចោរគាស់ប្លន់ អគ្គីភ័យលេបត្របាក់ ។ ប្រសិនបើមនុស្សយើងគិតតែពីគេចសេចក្ដីទុក្ខ ឬរកផ្លូវការពារបន្ថយសេចក្ដីទុក្ខគ្រប់ពេល សូមត្រៀមចិត្តកើតទុក្ខចុះ ព្រោះថា នៅមានសេចក្ដីទុក្ខច្រើនយ៉ាងទៀត ដែលយើងត្រូវជួបគេចមិនផុត កំចាត់បង់ទៅយូរប៉ុនណាក៏មិនបានសម្រេចដែរ ។

លើកឧទាហរណ៍ងាយៗ អ្នករស់នៅក្នុងទីក្រុងធំៗ​ដូចជាទីក្រុងភ្នំពេញ ត្រូវជួបបញ្ហាកក់ស្ទះចរាចរ មិនអាចមានថ្ងៃគេចផុត រកកន្លែងចតឡានម៉ូតូពិបាក មានជនជាតិអាមេរិកាំងម្នាក់សរសេរដៀមដាមថា "​ស្លាប់ចុះគេចមិនផុតទៅហើយ តែរកទីចតឡាននេះពិបាកជាងស្លាប់ទៅទៀត" ។ គាត់ម្នាក់នេះរស់នៅក្រុងញូយ៉ក ជាទីក្រុងដែលពិបាករកកន្លែងចតឡានណាស់ ។ បញ្ហានេះមិនមែនកើតលើផ្លូវកាយទេ តែជាសេចក្ដីទុក្ខតាមផ្លូវចិត្ត ដែលមនុស្សក្នុងសម័យនេះជួបជាប្រចាំ ។ រាល់ថ្ងៃនេះសេចក្ដីទុក្ខតាមផ្លូវកាយអាចកាត់បន្ថយបានច្រើន ព្រោះមានបច្ចេកវិជ្ជាមកជួយសម្រួលបានច្រើន តែសេចក្ដីទុក្ខតាមផ្លូវចិត្តមិនបានកាត់បន្ថយឡើយ ថែមបង្កើនឡើងរឿយៗ ដូចជា រកទីសម្ចតឡានមិនបានក៏ទុក្ខ ត្រូវទាស់ទែងខ្វែងគំនិតគ្នា ឈានដល់ការចាក់កាប់សម្លាប់គ្នាក៏ឃើញឮមានច្រើន ។

មិនថាបច្ចេកវិជ្ជានេះរីកចម្រើនជឿនលឿនដល់កម្រិតណាទេ មនុស្សយើងក៏គេចមិនផុតពីការខកបំណងនេះ កាន់តែមានបាន មានមាសប្រាក់ច្រើនប៉ុនណា ចំណង់ប្រាថ្នាមិនចេះគ្រប់ក៏មានកាន់តែច្រើនឡើងប៉ុណ្ណោះ ។ ពេលណាចំណង់ប្រាថ្នានេះកាន់តែច្រើន ឱកាសមិនបានសមបំណងក៏បន្ថែមច្រើនឡើងដូចជាស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ ។ អាចនិយាយបានថា ពេលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាកើនឡើង សេចក្ដីទុក្ខក៏ច្រើនមកតាមផងដែរ ព្រោះសេចក្ដីប្រាថ្នាចង់បានជាមួយសេចក្ដីទុក្ខជាគូគ្នា សូមឲ្យគិតពិចារណាមើលផងចុះ មនុស្សយើងមិនថា នឹងគេចពីសេចក្ដីទុក្ខប៉ុនណា ក៏ត្រូវមកជួបសេចក្ដីទុក្ខមួយថ្ងៃទល់យប់ ។ តាមពិតសេចក្ដីទុក្ខតាមផ្លូវកាយ ដូចជា ការឈឺចុកចាប់សព្វថ្ងៃនេះ មានថ្នាំ និងបច្ចេកវិជ្ជាច្រើនណាស់ដែលយកមកប្រើជួយរម្ងាប់ ឬបន្ថយអាការៈឈឺចុកចាប់នោះ តែចុងក្រោយ មនុស្សយើងក៏ត្រូវមកជួបការឈឺចាប់ធ្ងន់ធ្ងរបន្តិច ថ្នាំលេបចាក់លែងត្រូវ ជាពិសេសពេលជួបសេចក្ដីឈឺចាប់ ដូចជាកើតរោគមហរីកដំណាក់កាលចុងក្រោយ ឬសូម្បីតែឈឺធ្មេញ ឈឺក្បាល ឈឺពោះ ពេលអាការៈកើតឡើងហើយ នឹងសង្ឃឹមរំពឹងលើថ្នាំតែម្យ៉ាងក៏មិនបាន វាមិនទាន់​ ព្រោះវាមានសេចក្ដីទុក្ខផ្លូវចិត្តផ្សំជាមួយ ទុក្ខនោះឈឺចាប់កាន់តែខ្លាំង ។  

សេចក្ដីទុក្ខគឺជាចំណែកមួយរបស់ជីវិតដែលមនុស្សយើងគេចមិនផុត ដូចក្នុងបទសូធ្យមន្តកិច្ចវត្តប្រចាំថ្ងៃមានឃ្លាមួយនិយាយថា "យើងទាំងឡាយជាបុគ្គលត្រូវសេចក្ដីទុក្ខស្ទាបស្ទង់វាស់ហើយ មានសេចក្ដីទុក្ខនៅខាងមុខហើយ" ទោះបីពេលនេះ យើងមានអារម្មណ៍ថាសុខសប្បាយក៏ដោយ តែនោះព្រោះមានសេចក្ដីទុក្ខនៅមិនទាន់សំដែងខ្លួនឡើង វាកំពុងរកឱកាសសំដែងខ្លួនគ្រប់ពេលវេលា ដូចជា ការអង្គុយនៅរៀងយូរបន្តិច ក៏មានអារម្មណ៍ឈឺរមេះចុករោយស្ពឹកស្រពុនភ្លាម ក្នុងខណៈពេលដែលយើងមានសុខភាពល្អធម្មតា ។ ​សូមកុំគិតថា មិនមានសេចក្ដីឈឺចាប់ មែនទែនទៅ ការឈឺចាប់នៅជាមួយយើងគ្រប់ពេលវេលា យើងភ្លេចខ្លួនក្នុងពេលណា វាក៏ចេញមុខមកដល់ភ្លាមក្នុងពេលនោះ ។ ក្នុងដំណើរដូចគ្នានេះដែរ ភាពចាស់ជរាក៏នៅជាមួយយើងគ្រប់ពេលវេលា​ ទោះបីពេលនេះយើងនៅវ័យក្មេង កម្លាំងពលំមាំមួន តែតាមការពិត ភាពជរានេះធ្វើការងាររបស់វាគ្រប់ពេលវេលា មួយថ្ងៃបន្តិចម្ដងៗ ភ្លេចខ្លួនតែបន្តិច ក៏ឃើញស្បែកសរសៃរវាម ស្បែកជ្រិញជ្រួយារធ្លាក់ សក់ក្បាលស្កូវព្រោងសក្បុស កម្លាំងពលំខ្សោយឡើងៗ ។ សេចក្ដីស្លាប់ក៏ដូចគ្នា ហ៊ានតែភ្លេចខ្លួនពេលណាភ្លាម គ្រាន់តែឈានចុះពីលើកាំជណ្ដើរផ្ទះ មិនបានប្រយ័ត្នធ្លាក់ដាំក្បាលចុះមកបុកដីស្លាប់មួយរំពេច សភាពបែបនេះ វាកើតឡើងជាមួយយើងគ្រប់ពេលវេលាបានទាំងអស់ ។

 

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធវិជិតមារទ្រង់ត្រាស់សំដែងថា "ភាពចាស់ជរាមាននៅក្នុងភាពកម្លោះក្រមុំ ភាពឈឺចាប់មាននៅក្នុងភាពមិនមានរោគ សេចក្ដីស្លាប់ក៏មាននៅក្នុងជីវិត" ។ វាមិនបានញែកចេញពីគ្នាឡើយ ដូចម្សិលមិញ ពួកយើងបានរៀបចំផ្កាបានយ៉ាងស្អាត ទាំងដែលមានអ្នកខ្លះយកមែកឈើស្ងួតឈើងាប់មករៀបចំចាក់ដោត សបញ្ជាក់ឲ្យឃើញថា រឿងមិនស្អាតនោះ ក៏មានភាពស្អាតនៅក្នុងនោះ ផ្ទុយមកវិញ រឿងដែលថាស្អាត ក៏វាមិនស្អាតបង្កប់នៅក្នុងនោះដូចគ្នា។ យើងមើលឃើញច្បាស់ក្រឡែត ពេលផ្កាស្រស់ទុកចោលទៅមិនប៉ុន្មានថ្ងៃ ភាពស្វិតស្រពោនក៏ប្រាកដឡើង ត្រូវនឹងព្រះពុទ្ធតម្រាស់សំដែងទុកនោះឯង ។

សេចក្ដីសុខរបស់មនុស្សយើងក៏ដូចគ្នា មានសេចក្ដីទុក្ខពួនសម្ងំលាក់ខ្លួនគ្រប់ពេលវេលា ដូចអ្វីដែលបានពោលហើយថា  សេចក្ដីទុក្ខ ជារឿងដែលយើងគេចមិនផុត ទើបយើងត្រូវរៀនដឹងចេះរស់នៅជាមួយវាឲ្យបាន ។

ដូចយ៉ាង ពេលនេះយើងជួបភាពអាកាសធាតុក្ដៅ យើងត្រូវចេះរៀនរស់នៅជាមួយវាឲ្យបានដោយគ្មានទុក្ខកង្វល់ តែក្ដៅកាយតែមិនក្ដៅចិត្ត ទុក្ខផ្លូវកាយតែមិនកើតទុក្ខតាមផ្លូវចិត្ត បែបនេះយើងធ្វើបាន តែបើធ្វើមិនបាន ក៏មានតែភាពតប់ប្រម៉ល់មួមៅក្ដៅក្រហាយចិត្តកើតឡើង ព្រោះយើងមិនអាចបង្គាប់បញ្ជា​ ឬគ្រប់គ្រងអាកាសធាតុនោះតាមចិត្តយើងបាន សូម្បីរាងកាយរបស់យើង យើងនៅបង្គាប់បញ្ជាឃុំគ្រងខ្លួនឯងមិនឲ្យក្ដៅ​មិនឲ្យឈឺមិនបានផង។

មានរឿងរ៉ាវប្រវត្តិរបស់លោក គូដេនរិមបូហ្សេ បុគ្គលដែលមានវាសនាកម្មដូចគ្នានឹងជនជាតិទីបេច្រើននាក់ទៀត ក្រោយពីចិនដាក់កង់ទ័ពត្រួតត្រាទីបេ កាលពី ៦០ ឆ្នាំកន្លងទៅហើយ ។ ទាហានចិនត្រូវការឲ្យលោកបោះបង់ចោលព្រះពុទ្ធសាសនា  ហើយបែរមកកាន់របបផ្ដាច់ការ តែលោកជំទាស់ ទើបលោកត្រូវគេឃុំឃាំង និងធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងវេទនា អស់រយៈកាល ២០ ឆ្នាំ ។ ពេលលោកទទួលបានសិរីភាពវិញ លោកបានបង្ខំខ្លួនឆ្លងដែន ដើម្បីសុំសិទ្ធិជ្រកកោនផ្នែកខាងនយោបាយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ។

ករណីនេះ ធ្លាប់មានគេសួរលោកថា ពេលដែលគេឃុំឃាំងលោកក្នុងទីបេនោះ តើលោកខ្លាចអ្វីបំផុត?​ លោកបែរមិននិយាយអំពីការធ្វើបាបរបស់ទាហានចិន លោកនិយាយថា លោកខ្លាចថា នឹងខឹងសម្បារស្អប់ខ្ពើមមនុស្សដែលធ្វើបាបលោក សម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកជន ។ សេចក្ដីក្រោធខឹងនោះគួរឲ្យខ្លាចបំផុត ព្រោះអាចរុញច្រានយើងឲ្យធ្វើបាបដោយការប្រទូសរ៉ាយអ្នកដទៃ ។ បុគ្គលណាធ្វើបាបយើង បុគ្គលនោះក៏ត្រូវមកទទួលកម្មរបស់គេ តែប្រសិនបើយើងធ្វើបាបអ្នកដទៃ បាបនោះនឹងតាមជាប់យើងវិញ ហើយត្រូវមកលស់ផលកម្មនោះមិនដឹងពេលណាចប់ ។ បុគ្គលណាធ្វើបាបយើង វាមិនអាក្រក់ស្មើនឹងយើងទៅធ្វើបាបអ្នកដទៃនោះទេ ។

តាមពិត លោកគូដេនធ្លាប់មានហេតុផលច្រើនជាងនេះ លោកសញ្ជឹងគិតថា ពេលដែលទាហានចិនធ្វើទារុណកម្មលោកៗ ទទួលរងទុក្ខតែតាមផ្លូវកាយ តែពេលណាដែលលោកមានអារម្មណ៍ខឹងមនុស្សដែលធ្វើបាបលោកៗ មិនត្រឹមតែទទួលរង់ទុក្ខតាមផ្លូវកាយប៉ុណ្ណឹងទេ ថែមទាំងមានទុក្ខតាមផ្លូវចិត្តមួយទៀត ដោយសេចក្ដីខឹងក្រោធនោះមកដុតកំឡោចចិត្តលោក ។ ទុក្ខកាយអាចនៅទ្រាំបាន តែទុក្ខផ្លូវចិត្ត សាងភាពទុក្ខវេទនាឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់ នោះឯងគឺរឿងដែលលោកមិនចង់ឲ្យកើតមានឡើង ។

លោកគូដេនមានបំណងចង់ប្រាប់ថា ទាហានចិននោះ អាចធ្វើបានដោយច្រើន គ្រាន់តែធ្វើបាបរាងកាយរបស់លោក តែធ្វើឲ្យចិត្តលោកកើតទុក្ខមិនបាន ប៉ុន្តែនៅពេលណាដែលលោកបណ្ដោយឲ្យចិត្តខឹងនោះគ្រប់សង្កត់ចិត្ត សេចក្ដីទុក្ខតាមផ្លូវចិត្តនោះក៏កើតមានឡើង ដូចនោះ រឿងដែលលោកខិតខំព្យាយាមធ្វើ គឺរក្សាចិត្តមិនឲ្យខឹងមនុស្សដែលមកធ្វើបាបរូបលោក ។

លោកនិយាយបន្ថែមទៀតថា បុគ្គលណាធ្វើបាបយើងប៉ុនណា យើងមិនបានកើតទុក្ខ ប្រសិនបើចិត្តយើងមិនព្រមសហការណ៍ជាមួយ គេហៅថា ទះដៃម្ខាងមិនឮទេ ។  យ៉ាងណាក៏ដោយ មនុស្សភាគច្រើនពេលណាមានទុក្ខតាមផ្លូវិត្ត ច្រើនតែមានចិត្តបន្ទោសរឿងខាងក្រៅ ដូចជា មិត្តរួមការងារ ចៅហ្វាយនាយ បុគ្គលិក ចារាចរកក់ណែន​ បន្ទោសមេឃដី អាកាសធាតុ សេដ្ឋកិច្ច ។ តែភ្លេចគិតឈឹងថា ចិត្តយើងខ្លួនឯងដែលមានចំណែកក្នុងរឿងទាំងអស់ហ្នឹងយ៉ាងច្រើន ដូចជា បណ្ដោយឲ្យភាពតប់ប្រម៉ល់​ ខឹងក្រោធ ថ្នាំងថ្នាក់ អន់ចិត្តឲ្យមករំខានដល់ចិត្ត ។

រឿងខាងក្រៅទាំងអស់ហ្នឹង ធ្វើបានដោយច្រើនត្រឹមតែដាក់សម្ពាធរាងកាយ មកបំបែបបំបាក់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់ និងមកពង្រាត់វត្ថុជាទីហួងហែងពីយើងទៅ ធ្វើការងាររាំងស្ទះ តែមិនអាចធ្វើឲ្យចិត្តយើងកើតទុក្ខបាន វាធ្វើបានត្រឹមតែបបួលនាំ ឬជន្លឲ្យចិត្តយើងទាស់ សោកសៅ មួហ្មង ខ្វល់ខ្វាយ ប៉ុន្តែយើងមិនទទួល "ពាក្យបបួលនាំ" របស់វាក៏បាន ។ នោះចង់និយាយថា ចិត្តនឹងកើតទុក្ខ ឬមិន វាអាស្រ័យលើចិត្តយើង រឿងខាងក្រៅ យើងមិនអាចគ្រប់គ្រងវាបាន តែចិត្តយើងជារឿងដែលយើងអាចធ្វើបានច្រើនជាង ។ តាមពិតទៅ ចិត្តក៏ជារឿងមួយដែលយើងពិបាកគ្រប់គ្រងដូចគ្នា តែយើងអាចតាមមើលរក្សាចិត្តនេះបានច្រើនជាងរឿងនៅខាងក្រៅខ្លួន ។

ដូចនោះ ពេលណាដែលចិត្តមានសេចក្ដីទុក្ខ ជំនួសឲ្យការទាមទារ ឬព្យាយាមបង្គាប់បញ្ជាឲ្យរឿងខាងក្រៅប្រព្រឹត្តទៅតាមចិត្តយើង មិនល្អជាងឬប្រសិនបើយើងបែរមកចាត់ការជាមួយចិត្តយើង ចាប់ផ្ដើមដោយការរំពឹងរឿងផ្សេងៗតាមសភាវៈពិត ព្រមទទួលយកគ្រប់យ៉ាងពេលណាដែលវាកើតឡើង និងមានសតិរលឹកដឹងទាន់អារម្មណ៍អកុសលផ្សេងៗ ដែលបានកើតឡើង ពេលមានអ្វីមកប៉ះពាល់ត្រូវ ឬពេលមានហេតុការណ៍អាក្រក់កើតឡើង ។

អ្នកណាធ្វើអ្វីយើង មិនអាក្រក់ដូចចិត្តដែលដាក់ខុសទេ ប្រសិនបើដាក់ចិត្តត្រូវហើយ មិនមានអ្វីក៏មិនអាចយកមកញាត់សេចក្ដីទុក្ខ ឬលួចសេចក្ដីសុខទៅពីយើងបានដែរ ។

ពេលយើងខឹងគេ មានមនុស្សមកប្រាប់យើងឲ្យលើកទោស យើងត្រឡប់ជាមិនលើកទោសឲ្យ ថែមទាំងជេរស្ដីថាឲ្យមនុស្សណែនាំនោះថែមទៀត ដូចជា ពោលបង្កាច់បង្ខូចថាគេជាមនុស្សបក្សពួកតែមួយ ទើបគេមកណែនាំដូចនេះ ។ ក្នុងពេលសេចក្ដីខឹងធ្វើឲ្យខ្លួនស៊ីមិនបានដេកមិនលក់ ធ្វើឲ្យច្រួលច្រាលឡើង ចុះហេតុអ្វីយើងមិនព្រមលែងវាចោលទៅ ចុះហេតុអ្វីយើងមិនចេះព្យាបាលចិត្តហ្នឹងចេញដោយការឲ្យអភ័យទៅ ប្រហែលជាមានន័យថា យើងមានចិត្តស្រឡាញ់សេចក្ដីក្រោធ យើងហួងហែងសេចក្ដីក្រោធ មានគេមកណែនាំឲ្យឈប់ ឲ្យដាក់ចុះមិនព្រម បែរជាជេរស្ដីអ្នកមកណែនាំនោះ ឃើញមែនទេថា អ្នកណាប្រាប់ថា ស្រឡាញ់ខ្លួនឯង តាមពិតយល់ មិនមែនស្រឡាញ់ខ្លួនឯងទេ បែរមកបន្ថែមធ្វើ បាបខ្លួនឯងជាប្រចាំ អាចក្នុងន័យមិនធ្វើបាបរាងកាយខ្លួនឯង តែចូលចិត្តធ្វើបាបចិត្តខ្លួនឯង ឬរកសេចក្ដីទុក្ខមកដាក់បន្ថែមចិត្តខ្លួនឯងជារឿយៗ ។ ពេលនេះមានមនុស្សកំពុងកាន់អានសៀវភៅនេះ កំពុងសញ្ជឹងគិតពិចារណាសំណេររបស់ស្មេរនេះ តែចិត្តអាចវិលទៅនឹកឃើញមនុស្សដែលខ្លួនយើងខឹង មនុស្សដែលជេរប្រមាទ ឬធ្វើបាបយើង ។ ការធ្វើដូចនោះ មិនខុសអីពីយកភ្លើងមកដុតរោលចិត្តខ្លួនឯងទេ ។

អង្គុយសប្បាយៗជំនួសនូវការមានសេចក្ដីសុខ បែរទៅនឹកដល់ហេតុការណ៍អាក្រក់ដែលកន្លងមក នឹកឃើញមនុស្សដែលគៀបសង្កត់សង្កិនយើង មនុស្សក្បត់យើង ដូចជាការដាស់ឡើងនូវសេចក្ដីក្រោធខឹងឲ្យងើបឡើង មិនខុសពីយកកាំបិតចុងស្រួចមកចាក់ឆ្កៀលបេះដូង ឬយកភ្លើងមកដុតរោលចិត្តខ្លួនឯងឡើយ ។

ចូរស្រឡាញ់ខ្លួនឲ្យបានច្រើនបន្តិច ឬស្រឡាញ់ខ្លួនឯងឲ្យច្រើនឡើងជាងមុន ដោយការមើលថែរក្សាចិត្តរបស់ខ្លួន ជាពិសេសរក្សាចិត្តឲ្យមានសតិ ប្រសិនបើមិនមានសតិទេ យើងក៏អត់ធ្វើបាបចិត្តឯងមិនបាន ទៅឆក់យកកាំបិតមកចាក់ចិត្ត ឬឆក់យកភ្លើងឱស ឬខ្យូងភ្លើងក្រហមងាំងមកដុតកំឡោចចិត្ត ឬមិនចឹងទេ ស្រវាចាប់បានដុំថ្មធំមកសង្កត់លើចិត្ត ដោយការនឹកហួងហែងក្នុងរឿងដែលនៅមិនទាន់មកដល់ ដូចជា នឹកដល់ថ្ងៃដែលទៅពិនិត្យសុខភាព នឹកដល់ថ្ងៃដែលខ្លួនត្រូវទៅដោះបំណុល ឬថ្ងៃដែលកូនចៅត្រូវប្រឡងចូលរៀនមហាវិទ្យាល័យ ទោះបីថ្ងៃនោះមិនទាន់មកដល់ក៏ដោយ តែយើងខ្វល់គិតអំពីវាឡើងអំពល់ចិត្ត ដល់ហូបចុកលែងបាន សម្រាន្តលែងលក់ ។ ការធ្វើបែបនេះ ដូចរកសេចក្ដីទុក្ខមកដាក់ខ្លួន ហើយធ្វើបែបនេះបានដោយសារភ្លេចខ្លួន មនុស្សយើងមិនធ្វើបាបខ្លួនឯងទេ ដរាបណាមិនភ្លេចខ្លួន ពេលដល់ភ្លេចខ្លួនហើយ អាចធ្វើអ្វីបានទាំងអស់ ដូចជា ពេលខឹងខ្លាំង ក៏យកក្បាលមកបុកជញ្ជាំង យកដៃដាល់កញ្ចក់ ឬយ៉ាងហោចណាស់ ក៏ពន្លិចខ្លួនឋិតនៅក្នុងភាពកង្វល់ សេចក្ដីសោក សៅហ្មង សេចក្ដីក្រោធ​ដោយការគិតអំពីអតីតកាលកន្លងទៅ ឬនឹកដល់ថ្ងៃអនាគតដែលមិនទាន់មកដល់ វាមកដល់ពិតឬអត់ក៏មិនទាន់ដឹង  ចេះតែពីគិតគ្មានហេតុគ្មានផល គិតតែពីគូសរូបភាពខាងអវិជ្ជមាន វិប្បលាប កង្វល់ ឬស្ត្រេស ។ ប្រសិនបើយើងស្រឡាញ់ខ្លួនពិតមែន យើងចេះរក្សាចិត្ត មិនឲ្យអារម្មណ៍ទាំងនោះមកចាក់ដោត មកដុតរោលចិត្តខ្លួនបានឡើយ ។

ក្នុងន័យនេះ មានរឿងដំណាលមួយថា មានស្ត្រីម្នាក់ក្រោកពីព្រឹកព្រលឹម នាងក្រោកឡើងមកធ្វើលំហាត់ប្រាណក្នុងបន្ទប់ដេក ខណៈដែលកំពុងហាត់ប្រាណនោះ ចោលភ្នែកទៅតាមមាត់បង្អួច ឃើញស្នួរហាលខោអាវរបស់ផ្ទះអ្នកជិតខាង ទើបនិយាយជាមួយប្ដីដែលកំពុងដេកថា "បងមើលចុះ ផ្ទះមួយនោះ បោកគក់សម្លៀកបំពាក់អត់ស្អាតសោះ កម្រាលពូកគគ្រិច មានស្នាមប្រឡាក់ប្រតាក ផ្ទះក៏មាន តែហេតុអ្វីមិនបោកគក់ឲ្យស្អាត"  ប្ដីស្ដាប់ហើយក៏មិននិយាយអ្វីទាំងអស់ ។ ថ្ងៃបន្ទាប់មកទៀត នាងរអ៊ូដូចដើម ។ ដល់ថ្ងៃទី៣ ក្រោកឡើងហើយ ធ្វើកិច្ចការហ្នឹងដូចដើម ចោលភ្នែកទៅតាមមាត់បង្អួច ស្រាប់តែគ្រានេះ នាងចម្លែកចិត្តថា ហេតុអ្វីខោអាវរបស់ផ្ទះអ្នកជិតខាងនោះស្អាត ទើបសួរប្ដីខ្លួនថា "បងទៅប្រាប់ម្ចាស់ផ្ទះនោះឬថាបោកគក់ខោអាវមិនស្អាត?" ប្ដីនាងតបថា  "អត់ទេ បងមិនបានទៅប្រាប់ម្ចាស់ផ្ទះហ្នឹងទេ បងគ្រាន់តែជូតកញ្ចក់បង្អួចផ្ទះរបស់យើងឲ្យស្អាតប៉ុណ្ណឹងឯង" ។

ប្រពន្ធរអ៊ូថា សម្លៀកបំពាក់របស់ផ្ទះអ្នកជិតខាងមិនស្អាត តែតាមពិតមិនមែនសោះ វាកើតបែបនេះ​ព្រោះពីកញ្ចក់ផ្ទះរបស់ខ្លួនឯងទៅវិញដែលមិនស្អាត ។ រឿងនេះ ចង់អប់រំយើងថា   ពេលយើងមើលឃើញថាគេមានបញ្ហា តាមពិតបញ្ហាអាចនៅត្រង់ខ្លួនយើងក៏ថាបាន រឿងនេះមិនមែនក្រើនរំលឹកឲ្យយើងព្យាយាមសម្អាតកញ្ចក់ផ្ទះរបស់យើងទេ តែរឿងនេះកើនរំលឹកឲ្យយើងមើលថែកញ្ចក់ក្នុងចិត្តរបស់យើង ឲ្យស្អាតល្អជានិច្ច ប្រសិនបើវាមិនស្អាត គឺឃើញអ្នកដទៃមានបញ្ហាមិនចេះអស់មិនចេះហើយ ។ ពេលចិត្តស្ថិតនៅក្នុងផ្នែកអវិជ្ជមាន យើងមើលឃើញអ្នកដទៃមានអវិជ្ជមានទាំងអស់ប្រាកដ ។ ជួនកាលអ្នកដទៃដែលនៅជុំវិញខ្លួនយើង ដូចជា ចៅហ្វាយនាយ បុគ្គលិក ប្ដី  ប្រពន្ធ ក៏មានចំណែកខាងបង្កបញ្ហាដែរ តែចិត្តអវិជ្ជមានរបស់យើង កាន់តែធ្វើឲ្យអ្នកដទៃមានភាពអវិជ្ជមាន មើលមិនឃើញខាងវិជ្ជមានឡើយ ។

ក្រៅពីពិភពនៅជុំវិញខ្លួន អាស្រ័យនៅលើចិត្តរបស់យើង សុខឬទុក្ខ ក៏អាស្រ័យលើចិត្តរបស់យើងដូចគ្នា ជួបហេតុការណ៍អ្វីមិនធ្វើឲ្យយើងកើតទុក្ខ ប្រសិនបើចិត្តយើងមិនរួមដៃជាមួយ ។​ ព្រះដ៏មានបុណ្យ​ទ្រង់ត្រាស់ ប្រកាសំដែងថា "កាលណាដៃមិនមានរបួស បុគ្គលនឹងចាប់ត្រូវថ្នាំពិសក៏បានន ថ្នាំពិសនោះមិនអាចបង្កឲ្យកើតគ្រោះថ្នាក់ទេ តែប្រសិនបើដៃមានរបួសវិញ ប៉ះត្រូវថ្នាំពិសពេលណា កើតគ្រោះភ័យនៅពេលនោះភ្លាម" ។ ចិត្តរបស់យើងក៏ដូចគ្នា ប្រសិនបើចិត្តនេះមានរបួស សូម្បីតែរឿងតូចតាចមកប៉ះត្រូវ ក៏ឈឺ ។ ពេលដៃមានរបួស សូម្បីតែចុងស្មៅ​មកប៉ះត្រូវ ក៏យើងមានអារម្មណ៍ថាឈឺដែរ ។

ការពិត ពេលមានគេមកជេរស្ដីជេរប្រមាថកាតទានលើយើង ប្រសិនបើយើងមិនយកចិត្តទុកដាក់ទៅទទួលយក ក៏មិនឈឺ ក៏មិនតូចចិត្ត ឧទាហរណ៍ថា យើងដើរលេងក្នុងចំការដូង មានស្វាមួយក្បាលរប៉ិលរប៉ូចក្រវែងផ្លែដូងមកលើយើង ប្រសិនបើយើងឃើញ ​តើយើងយកខ្លួនទៅរងផ្លែដូងហ្នឹងទេ ? មនុស្សដែលមានស្មារតីខ្ពស់ ក៏ត្រូវព្យាយាមរត់គេចពីផ្លែដូងនោះ តែពេលមានមនុស្សបាចសាចពាក្យសម្ដីជេរប្រមាថដាក់យើង ហេតុអ្វីយើងមិនគេចចេញ? ហេតុអ្វីយើងយកចិត្តទៅទទួលពាក្យទាំងនោះ ?

ត្រង់ចំណុចនេះ លោកឪឆា សុភត្តោ មានថេរដីកាថា ពេលមានមនុស្សជេរប្រមាថយើងជាឆ្កែជាឆ្មា មុននឹងខឹងក្ដៅក្រហាយ ឲ្យយើងស្ទាបមើលត្រង់គូថសិន ថាខ្លួនយើងមានដុះកន្ទុយចេញមកឬអត់ ប្រសិនបើមិនមានកន្ទុយដុះចេញមកទេ កុំខឹងក្ដៅក្រហាយជាមួយគេ ។ ប្រសិនបើយើងខឹងក្ដៅគេ សបញ្ជាក់ឲ្យឃើញថា យើងព្រមទទួលថា យើងជាសត្វដែលគេជេរប្រមាថហ្នឹងឯង ។

ប្រសិនបើស្វាចោលផ្លែដូងហ្នឹងដាក់យើង ជំនួសឲ្យការគេចចេញ បែរជាយកខ្លួនទៅរង ទៅឈឺ បើយ៉ាងនេះ តើគួរបន្ទោសអ្នកណា? ពាក្យជេរប្រមាថបោះពួយសំដៅមករកយើង ប្រសិនបើយើងគេចចេញ មិនយកចិត្តទៅរងទទួល យើងក៏មិនបានកើតទុក្ខ ​។ ពាក្យជេរប្រមាថនោះ ដូចជាសំបុត្រ​មួយច្បាប់ ប្រសិនបើយកទៅដាក់ក្នុងប្រអប់សំបុត្រប្រៃសណីយ៍ហើយគ្មានអ្នកមកយកទៅ  ចុងក្រោយសំបុត្រនោះនឹងវិលមករកអ្នកយកទៅផ្ញើនោះវិញមិនខាន យ៉ាងណាមិញ ពាក្យជេរប្រមាថ ក៏ដូច្នេះដែរ ប្រសិនបើយើងមិនមករងទទួលទេ វានឹងវិលទៅរកអ្នកជេរប្រមាថយើងនោះវិញ ដូចនោះ យើងកុំទៅរងទទួលយកមកចាក់ដោតចិត្តយើងធ្វើអ្វី ។

ព្រះគ្រូជយសារោ ធ្លាប់មានថេរដីកាថា "លោកនេះមិនមានអ្វី មិនមានមនុស្សណា នឹងមកបង្គាប់បញ្ជាឲ្យយើងកើតទុក្ខបានទេ មានតែរឿងដែលនាំឲ្យយើងកើតទុក្ខ នាំឲ្យយើងពេញចិត្ត នាំឲ្យយើងមិនពេញចិត្ត វាមកអញ្ជើញ យើងនឹងទទួលឬមិនទទួល វាជារឿងរបស់យើង គេមកបង្គាប់យើងមិនបាន" ។ ពេលមានអ្វីនាំឲ្យយើងកើតទុក្ខ យើងអាចមានជម្រើសបានថា យើងនឹងទទួលពាក្យបបួលនាំឬអត់ យើងមិនទទួលក៏បាន វាជាសិទ្ធិរបស់យើង ។ ដូចនេះ ទើបអាចនិយាយបានថា មនុស្សយើងកើតទុក្ខដោយសារចិត្តយើងទៅទទួលពាក្យបបួលនាំរបស់គេ ឬមានចំណែករួមសហការជាមួយគេ ។ ការឈឺចាប់ ក៏ដូចគ្នា ជំងឺរោគា អាចធ្វើឲ្យរាងកាយយើងទទួលការឈឺចាប់ពិតមែន តែត្រង់ចិត្តកើតទុក្ខជាមួយ ព្រោះចិត្តផ្សំគំនិតជាមួយការឈឺហ្នឹងដែរ ៕


-----------------------------------
អត្ថបទនេះប្រែសម្រួលចេញពីសៀវភៅ ធម្មៈឈ្នះទុក្ខ សូមអភ័យទោសដល់ម្ចាស់និពន្ធផងដែលបានយកអត្ថបទមកចុះផ្សាយមិនបានសុំការអនុញាត តែមិនព្រមឬយ៉ាងណា​ក៏សូមផ្ញើជាសារមកកាន់ប្រអប់ខាងក្រោមនេះបាន ។

ការផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃនិពន្ធ?

អត្ថបទ​នេះ គឺជា​ការចែក​រំលែក​ពី​ទិដ្ឋភាព​រវាង​ស្នាដៃ​និពន្ធ និង​ការប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជួយ​ចុះផ្សាយ​ពី​ស្នាដៃ​របស់​អ្នកនិពន្ធ។ ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​នេះ អត្ថបទ​ចែករំលែក​មួយ​នេះ គឺ​សម្រាប់​តែ​យុវជន​វ័យ​ក្មេង​ៗដែល​នឹង​ក្លាយទៅជា​អ្នកនិពន្ធ​ក្នុងរយៈពេល ១ឆ្នាំ ឬ ២ឆ្នាំក្រោយ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​មិនមែន​ជា​អត្ថបទ​សម្រាប់​មនុស្ស​ទូទៅ​ឡើយ។ ការកំណត់​ក្របខណ្ឌ​ឬព្រំដែន​នេះ គឺ​ដើម្បី​ជៀសវាង​នូវ​ការយល់​ច្រឡំ​ថា​អត្ថបទ​នេះ​សម្រាប់​ស្មេរ​ដែល​មានចំណេះ​ដឹង​ផ្នែក​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ ឬសម្រាប់​អ្នកនិពន្ធ​អាជីព។ ក្រៅពី​នេះ អត្ថបទ​នេះ​ក៏​ជា​អត្ថបទ​ចែករំលែក​ពី​វិធី​សាស្រ្ត​ជំរុញ​ការ​អាន​តាមរយៈ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ផង​ដែរ ជាពិសេស​បណ្តាញ​សង្គម​ហ្វេសប៊ុក (Facebook​)។ តើ​គួរ​ធ្វើបែប​ណា ទើប​អាច​ជំរុញ​អំណាន​តាម​ប្រព័ន្ធ​បច្ចេកវិទ្យា​សម័យ​ឌី​ជិ​ថល​?

បើ​យើង​គ្រាន់តែ​ចង់​ចូលរួម​ចំណែក​ជំរុញ​ការ​អាន គឺ​មាន​វិធី​សាស្រ្ត​ធ្វើជា​ច្រើន​របៀប ដោយ​មិនថា​ជា​ការ​បោះពុម្ព​ស្នាដៃ​ចែក និងការ​បោះពុម្ព​ស្នាដៃ​ធ្វើអាជីវកម្ម​ ការចែកចាយ​សៀវភៅ​ឱ្យ​អ្នកអាន​ទាញ​យក​អាន​តាម​ប្រព័ន្ធ​ឌី​ជិ​ថល (eBook​/Digital book​) ការចែក​រំលែក​អត្ថបទ​តាម​បណ្តាញ​សង្គម​ហ្វេសប៊ុក​ ការ​និយម​បង្ហាញ​សកម្មភាព​អំណាន​ជាប់លាប់​តាមរយៈ​បណ្តាញ​សង្គម និង​ការចូលរួម​ចំណែក​ជ្រោមជ្រែង​អ្នក​ដែល​កំពុង​ធ្វើសកម្មភាព​អំណាន​ក្តី ឬបណ្ណាល័យ​ក្តី។ អ្នក​និ​ពន្ធ​ក្មេង​ៗ ឬយុវជន​ដែល​មានបំណង​ចង់​ក្លាយ​ខ្លួន​ជា​អ្នកនិពន្ធ ក៏​មាន​កាលានុវត្ត​ភាព​ច្រើន ឬឱកាស​ច្រើន​ក្នុង​ការសម្រេច​ក្តី​ប្រាថ្នា​របស់​ខ្លួន​ផង​ដែរ ដ្បិត​បើ​ពិតជា​ចង់​ធ្វើ​អ្នកនិពន្ធ​មែន។ បើ​ពិតជា​ចង់​ក្លាយ​ខ្លួន​ជា​អ្នកនិពន្ធ​មែន គឺ​យើង​ត្រូវ​រៀបចំខ្លួន មានចំណេះ​ដឹង ជា​អ្នកអាន​បែប​ស្រាវជ្រាវ និង​មានចំណេះ​ដឹង​សង្គម ហើយ​ការ​ឈោង​ចាប់​ងារ​ជា​អ្នកនិពន្ធ ស្រប​ពេល​ដែល​ខ្លួន​នៅក្មេង ពុំ​មានចំណេះ​ដឹង​គ្រប់គ្រាន់ គឺជា​បញ្ហា​ធំ​បំផុត ដែល​ប្រៀប​ដូចជា​គ្រូបង្រៀន​ដែល​គ្មាន​ចំណេះដឹង​បង្រៀន​សិស្ស​អ៊ីចឹង​ដែរ។

ក្នុង​ការងារ​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​វិស័យ​សិក្សាធិការ ឬវិស័យ​ចំណេះដឹង​នេះ គឺ​ត្រូវការ​មនុស្ស​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្មោះត្រង់ មាន​សេចក្តីល្អ មាន​គំរូ​ភាពល្អ និង​មិនមែន​ជា​មនុស្ស​អាត្មានិយម។ល។ តើ​មូលហេតុ​អ្វី ទើបត្រូវ​មាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​បែបនេះ​? ការពិត គឺ​ពុំ​អាច​លាក់បាំង​ជិត​រហូត​ទេ ដ្បិត​មុនឬក្រោយ មនុស្ស​នឹង​ដឹងការ​ពិត​ជាក់ជា​មិនខាន។ មនុស្សយើង កាលបើ​ខ្លួន​គ្មាន​ចំណេះដឹង គ្មាន​វិជ្ជា ការ​គិត​នៅ​ទាប គឺ​រមែង​មាន​អ្នក​អាក្រក់​អាច​បោកប្រាស់​បាន​ក្នុង​គ្រា​ខ្លះ តែ​មិន​អាច​បោកប្រាស់​បាន​រហូត​ទេ។ តើ​មូលហេតុ​អ្វី​? អ្នកអាន បើ​អាន​សៀវភៅ​បាន​កាន់តែ​ច្រើន គឺ​ចំណេះដឹង​ក៏​កាន់តែ​កើន​ដែរ។ អ្នករៀន បើ​កាន់តែ​ប្រឹងរៀន គឺ​ចំណេះដឹង​កាន់តែ​កើន។ បើ​ចំណេះដឹង​កើន ក៏​ស្មើនឹង​មាន​ពន្លឺ​មើលឃើញ​ការពិត ជាពិសេស​ដឹង​ថា​អ្នកណា​បោក​ឬអ្នកណា​ជួយ។ ចុះបើ​អ្នកធ្វើការ​ងារ​ក្នុង​វិស័យ​ចំណេះដឹង ព្យាយាម​បំភាន់​អ្នកអាន ឬព្យាយាម​ធ្វើខ្លួន​មិន​ស្មោះត្រង់​នឹង​អ្នករៀន​ តើ​អនាគត​នឹង​មាន​លទ្ធផល​បែប​ណា​វិញ​?

កាលបើ​ដូច្នោះ​ហើយ ទើប​យើង​ដែល​ជា​អ្នក​បំពេញការងារ​ក្នុង​វិស័យ​ចំណេះដឹង ត្រូវតែ​ជា​មនុស្ស​ស្មោះត្រង់​ បើ​ធ្វើល្អ គឺ​ត្រូវ​ធ្វើល្អ​ចេញពី​ចិត្ត ដ្បិត​ពុំគួរ​យក​របាំង​សប្បុរសធម៌​មក​បិទបាំង​ចេតនា​ខាងក្នុង​របស់​ខ្លួន​ឡើយ។ មុនឬក្រោយ មនុស្ស​ល្អ​ពិត​នឹង​ត្រូវ​បាន​ទទួលស្គាល់ ហើយ​មុនឬក្រោយ មនុស្ស​សម្តែង​ធ្វើល្អ ក៏​នឹង​ត្រូវ​ទទួលស្គាល់​ដូចគ្នា​ផង​ដែរ។ នេះ​ហើយ​ជា​អំណាច​នៃ​វិជ្ជា។ អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​លើកឡើង​ខាងលើ​នេះ តើ​វា​ទាក់ទង​អ្វីខ្លះ​នឹង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ស្នាដៃ​និពន្ធ​? ស្នាដៃ​និពន្ធ​គួរ​មាន​ចរិតលក្ខណៈ​និង​អត្តសញ្ញា​ណមួយ​ៗ ស្រប​ទៅ​នឹង​ចំណេះដឹង និង​គោលបំណង​នៃ​អ្នកនិពន្ធ។ អ្នកអាន​អាច​វាស់​ចំណេះដឹង​អ្នកនិពន្ធ​តាមរយៈ​ការប្រៀបធៀប​ស្នាដៃ។ បើ​ស្នាដៃ​ទី១ មានខ្លឹមសារ​ល្អ ហើយ​ស្នាដៃ​ទី២ មានខ្លឹមសារ​មិនសូវ​ល្អ​ទេ គឺ​មានន័យថា “អ្នកនិពន្ធ​មិនបាន​ប្រឹងប្រែង​អាន​សៀវភៅ ឬរៀនសូត្រ​បន្ថែម​ទេ ព្រោះ​បើ​អ្នកនិពន្ធ​រក្សាខ្លួន​ជា​អ្នករៀន​ជាប់​រហូត ម៉្លោះ​ស្នាដៃ​បន្ទាប់​ប្រាកដជា​ល្អ​ជាង​មុន​ហើយ​”។ បើ​ស្នាដៃ​ទី១ មានខ្លឹមសារ​ល្អ ហើយ​ស្នា​ដទៃ​ទី២ មានខ្លឹមសារ​ល្អ​ជាង គឺ​មានន័យថា “អ្នកនិពន្ធ​ជា​អ្នករៀន​សូត្រ ឬបាន​ស្រាវជ្រាវ​ច្រើន ព្រមទាំង​បាន​ដុសខាត់​ចំណេះដឹង​ខ្លួន​បន្ថែម​”។

យើង​ជា​អ្នកអាន អាច​វាស់វែង​ចំណេះដឹង​អ្នកនិពន្ធ​តាមរយៈ​ស្នាដៃ​ទី​ទី១និង​ស្នាដៃ​ទី២ ឬស្នាដៃ​ទី២និង​ស្នាដៃ​ទី៣ ហើយ​ភាគច្រើន​នៃ​អ្នកនិពន្ធ​ដែល​សរសេរ​អត្ថបទ​កាន់តែ​ល្អ គឺ​ដោយសារតែ​ការរៀនសូត្រ​បន្ថែម​បាន​ច្រើន ឬអាន​បាន​ច្រើន ឬគិតពិចារណា​បាន​ច្រើន ឬស្រាវជ្រាវ​បាន​ច្រើន​នេះឯង។ ចំណុច​នេះ អ្នកអាន​ត្រូវ​ចេះ​តាមដាន ចេះ​សង្កេត ចេះ​វាយតម្លៃ និង​ចេះ​ដាក់​ពិន្ទុ​ឱ្យ​ដោយខ្លួនឯង។ តើ​អ្វី​ជា​គុណ​តម្លៃ​អ្នកនិពន្ធ ក្រោយ​អ្នកអាន​ជាវ​ស្នាដៃ​សម្រាប់​អាន​ហើយ​? ជា​បទ​ពិសោធ​ដែល​ខ្ញុំ​ឆ្លងកាត់​ ជា​ការសង្កេត​ក្នុង​ន័យ​ចរន្ត​សំណេរ​បច្ចុប្បន្ន និង​ជាពិសេស​ក្នុងនាម​ជា​អ្នកអាន​សកម្ម​ម្នាក់​ ខ្ញុំ​មើលឃើញ​ថា “ស្នាដៃ​និពន្ធ​ដែល​មាន​កម្លាំង​សារព័ត៌មាន​ជួយ​ផ្សព្វផ្សាយ​ខ្លាំង គឺ​ស្ថិត​ជាប់​ក្នុង​លក្ខខណ្ឌ ២យ៉ាង​”។ លក្ខ​ខណ្ឌទី១ បើ​យើង​មាន​ប្រពន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជួយ​រុញ​ស្នាដៃ​ឱ្យ​បានដឹង​ដល់​អ្នកអាន​កាន់តែ​ច្រើន កត្តា​នៃ​ការ​លក់​ស្នាដៃ ក៏អាច​មាន​ចំនួន​ច្រើន​ដែរ។ ប៉ុន្តែ​ចំនួន​នេះ គឺ​នឹង​ត្រូវ​ជាប់​គាំង​វិញ ក្រោយពី​អ្នកអាន​មួយចំនួន​បាន​អាន​ស្នាដៃ​និពន្ធ​ហើយ ហើយក៏​បានឃើញ​ថា​ស្នាដៃ​ពុំ​មានខ្លឹមសារ​ល្អ គួរ​ចាប់ចិត្ត ឬពុំ​បាន​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ជា​ចំណេះដឹង​ដល់​អ្នកអាន​ដែល​បាន​ចំណាយ​ថវិកា​ទិញ​អាន។ ករណីនេះ បើ​យើង​ផ្សាយ​ស្នាដៃ​ខ្លួនឯង​កាន់តែ​ច្រើន ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជួយ​រុញ​ផលិតផល​ឱ្យ​បានដឹង​ដល់​អ្នកអាន​កាន់តែ​ខ្លាំង គឺ​ស្មើនឹង​ការផ្សាយ​សារ​អវិជ្ជមាន​ដល់​អ្នកអាន​កាន់តែ​ច្រើន។

ជា​ធម្មតា បើ​សៀវភៅ​មានខ្លឹមសារ​ល្អ មានប្រយោជន៍​ជា​ចំណេះដឹង​ដល់​អ្នកអាន គឺ​អ្នកអាន​ម្នាក់​ស្មើនឹង​អ្នក​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​មួយ។ ខ្ញុំ​ជឿជាក់​ថា “ធម្មជាតិ​មនុស្ស ជាពិសេស​មនុស្ស​ដែល​មាន​សេចក្តី​ស្រឡាញ់ គឺ​តែង​ចេះ​ចែករំលែក​នូវ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​យល់ថា​ល្អ​ទៅកាន់​អ្នកដទៃ។ អ្នកអាន​ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ដូច្នោះ​ដែរ​”។ លក្ខខណ្ឌ​ទី២ បើ​ស្នាដៃ​ល្អ ហើយ​មាន​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ល្បី​ជួយ​ជំរុញ​ដំណឹង​ដល់​អ្នកអាន គឺ​ស្មើនឹង​ផ្ញើ​សារ​វិជ្ជមាន ហើយ​អ្នកអាន​ក៏​នឹង​ជួយ​ផ្សព្វផ្សាយ​បន្ថែម​ទៀត​ដែរ។ ប៉ុន្តែ​ក្នុងករណី​មួយទៀត បើ​សៀវភៅ​ល្អ តែ​ខ្វះ​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឱ្យ​ទូលាយ ក៏​ពិបាក​នឹង​រុញ​ស្នាដៃ​ឱ្យ​អ្នកអាន​បាន​ស្គាល់​ដែរ។ និយាយ​ដោយខ្លីទៅ មាន​សៀវភៅ​ល្អ តែបើ​គ្មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឱ្យ​ទូលាយ​ទេ គឺជា​ចំណុចខ្សោយ​ដ៏​ធំ​មួយ។ រី​ឯការ​មាន​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ទូលាយ​ជួយ​ជំរុញ មាន​វិសាលភាព​ធំ តែបើ​ផលិតផល​សៀវភៅ​មិនល្អ​ទេ គឺ​អ្នកនិពន្ធ​អាច​ទទួល​បានការ​គាំទ្រ​តែ​គ្រាដំបូង​ប៉ុណ្ណោះ ជាពិសេស​ក្នុង​គ្រាដែល​អ្នកអាន​មិនដឹង​ថា​ក្នុង​ខ្លឹមសារ​នៃ​ស្នាដៃ​មាន​អត្ថន័យ​យ៉ាងណា។ លុះដល់​មួយ​រយៈ​ក្រោយមក ស្នាដៃ​នឹង​ត្រូវ​ទុកចោល​ដដែល ឬលែង​មានការ​គាំទ្រ​រហូត​ផងក៏​មាន​។

ដូច្នេះ ការ​ពង្រឹងគុណភាព​ស្នាដៃ​ជា​ការ​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​សម្រាប់​អ្នកនិពន្ធ។ អ្វី​ដែល​ល្អ អ្នកដទៃ​អាច​កម្រ​ដឹង តែបើ​ដឹង​ហើយ គឺ​ដឹង​ក្នុង​ន័យ​ល្អ ហើយ​បន្ត​ជា​អត​មៈ។ អ្នកនិពន្ធ គឺជា​អ្នក​យកចិត្ត​ទុកដាក់​លើ​គុណភាព​នៃ​ស្នាដៃ​របស់​ខ្លួន​មួយ​ៗ រី​ឯស្មេរ​គឺជា​អ្នក​ចេញ​ស្នាដៃ​ពីរបី​ខែ​មួយ​ក្បាល ឬមួយ​ឆ្នាំ​អាច​ចេញ​ស្នាដៃ​ពីរបី​ចំណងជើង។ ស្មេរ​អាច​សរសេរ​សំណេរ​មួយថ្ងៃ​បាន​ពីរបី​អត្ថបទ តែ​អ្នកនិពន្ធ​គឺជា​អ្នក​សរសេរ​អត្ថបទ​មួយ តែ​ចំណាយពេល​វេលា​ពីរបី​ថ្ងៃ ឬរហូតដល់​ពីរបី​ឆ្នាំ​ផង​ក៏​មាន។ គំនិត​នេះ​មិន​អត្តនោម័តិ​ទេ តែ​សម្រាប់​ពិចារណា។ អត្ថ​នេះ​ជា​អត្ថបទ​សម្រាប់​ពិចារណា​ដែល​មានប្រយោជន៍​ទាំង​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ចង់​ក្លាយ​ខ្លួន​ជា​អ្នកនិពន្ធ​ផង និង​មានប្រយោជន៍​សម្រាប់​អ្នកអាន​ទូទៅ​ផង​ដែរ​៕

អំណានបែបស្រាវជ្រាវ

មនុស្សយើង ឱ្យ​តែ​នៅ​មានជីវិត គឺ​ពិតជា​ត្រូវការ​វិជ្ជា ប្រៀប​ដូចជា​ចង្កៀង​ឥត​ប្រេង​ពុំ​បាន។ ពេលយប់ ត្រូវការ​ពន្លឺ ព្រោះ​ពន្លឺ​ជា​អ្នក​កម្ចាត់បង់​នូវ​ភាព​អន្ធ​កា។ ពន្លឺ​ចង្កៀង​ពុំ​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​រាត្រី​ប្រែ​ទៅជា​ពេលថ្ងៃ តែ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ពន្លឺ​ដ៏​តូច​មួយ​គង់​អាច​បង្ហាញ​ការពិត​ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខ្លួន​យើង​បាន។ ជីវិត​មនុស្សយើង ទុក្ខ​និង​សុខ​ប្រៀប​ដូចជា​រដូវប្រាំង​វស្សា ប្រៀប​ដូចជា​យប់និង​ថ្ងៃ។ ម្តងម្កាល រដូវប្រាំង​អាច​ទៅជា​មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់​បើកថ្ងៃ ហើយ​ចួនកាល រដូវវស្សា​ក៏​មាន​កម្តៅ​ក្តៅ​ដូច​រដូវប្រាំង​ដែរ។ បើ​យើង​ចេះ​មើល​មក​ជីវិត ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ស្រ​ដៀង​ៗគ្នា​ដែរ ដ្បិត​ម្តង​សុខ​ម្តង​ទុក្ខ។ ពេលខ្លះ​សេចក្តី​សុខ​ជាប់​រហូត ឬពេលខ្លះ​ធ្វើល្អ​ហើយ ក៏​ជួប​ទុក្ខ​ទៀត ឥត​ទៀង​ឥត​ទាត់ មិនសូវ​ប្រាកដ​សោះ។ អំពើ​ដែល​កម្ម​មិនទាន់​ហុច​ផល​ឱ្យ ក៏​រមែង​គង់​នឹង​ហុច​ផល​ក្នុង​កាល​ខាងមុខ។ បើ​យើង​យល់​ពី​សារប្រយោជន៍​នៃ​វិជ្ជា គឺ​វិជ្ជា​នឹង​បង្ហាញ​យើង​ពី​សភាព​ពិត​នៃ​ជីវិត។ ពេលណា​យើង​មិន​យល់​ពី​ជីវិត “ព្រះធម៌​ហាក់បីដូចជា​បាន​ចូលខ្លួន​មក​លួងលោម​អារម្មណ៍​យើង​រាល់ថ្ងៃ​”។ កាលបើ​យើង​វិលវល់​នៅ​ទីនេះ ជាទី​ដែល​មានធម៌​លួងលោម​ចិត្ត​រហូត​បែបនេះ វា​ជា​សញ្ញា​បង្ហាញថា​យើង​កំពុង​ត្រូវការ​ការ​បបោសអង្អែល​ផ្លូវចិត្ត តែ​មិនទាន់​ជ្រាប ឬមិន​ទាន់​អាច​ទទួលយក​ការពិត​នៃ​ជីវិត​បាន​នៅឡើយ​ទេ។ ខ្ញុំ​ចង់​លើកយក​ការប្រៀបធៀប​រវាង​ធម៌​លួងលោម​ចិត្ត និង​ការ​អាន​សៀវភៅ​បែប​ស្រាវជ្រាវ​មក​ចែករំលែក។ តើ​អ្វីទៅ​ជា​អំណាន​បែប​ស្រាវជ្រាវ​?

ក្នុង​វិធី​នៃ​ការអប់រំ​ផ្លូវចិត្ត បើសិនជា​យើង​មាន​ជំនឿ​លើ​សាសនា​ណាមួយ​ហើយ គឺ​យើង​គួរតែ​ឈ្មុសឈ្មុល​សិក្សា អនុវត្ត ប្រតិបត្តិ​នូវ​គោលការណ៍​នៃ​សាសនា​ដែល​យើង​ប្រកាន់យក។ នេះ​បង្ហាញ​ឱ្យ​យើង​ឱ្យ​ឃើញថា សៀវភៅ​សាសនា​មួយ​ក្បាល គឺ​វា​មាន​លក្ខណៈ​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​ឱ្យ​យើង​អាច​យល់ដឹង​ស៊ីជម្រៅ​ពី​សភាព​ខាងក្នុង​នៃ​ចិត្ត យល់ដឹង​ពី​ជីវិត​មនុស្ស យល់ដឹង​ពី​ទុក្ខ ដឹង​ហេតុ​នៃ​ការ​កើតទុក្ខ និង​ដឹងពី​វិធី​ស្វែងរក​សេចក្តី​សុខ​ផ្លូវចិត្ត។ សៀវភៅ​សាសនា​នី​មួយ​ៗ គឺ​សុទ្ធតែ​មានតម្លៃ​ស្នូល និង​ជាអំណោយ​ទាន​ដ៏​ពិសិដ្ឋ ពីព្រោះ​ទោះ​យើង​ដើរតាម​មាគ៌ា​ណាក៏ដោយ ក៏​គង់​នឹង​ទៅដល់ទីឋាន​ដែល​បាន​សុខ​ដែរ។ ឧទាហរណ៍ បើ​យើង​ចង់​ខ្លាំង​ខាង​ការគ្រប់គ្រង​ខ្លួនឯង មានសតិ​ដឹង មិន​វង្វេង​ខ្លួនឯង មានក​រុ​ណា​ធម៌ និង​ធ្វើ​ឱ្យ​ចិត្ត​មានអំណាច ដែល​ពុំ​អាច​មាន​អ្វី​មក​ដឹកនាំ​បាន ឬមក​ញុំ​ញី​បាន គឺ​ត្រូវ​នឹកគិត​ដល់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ បើ​ចង់​មានអំណាច​ក្រៅ​ខ្លួន ចេះ​ហៅ​ខ្មោច​ហៅ​ព្រាយ ចេះ​គ្រប់គ្រង​ចិត្ត​អ្នកដទៃ ឬពឹង​អ្វី​ដែល​នៅ​ក្រៅ​ខ្លួន គឺ​ត្រូវ​នឹកគិត​ដល់​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍។ វិជ្ជា​គ្រប់គ្រង​អំណាច​ក្រៅ​ខ្លួននេះ​ជា​វិជ្ជា​បាប ព្រោះ​អាច​បង្ក​កម្ម នាំ​ជំពាក់​កម្ម ធ្វើបាប​សត្វលោក។ អ៊ីចឹង​ហើយ ទើប​សាសនាព្រះពុទ្ធ​ហាមប្រាម​មិន​ឱ្យ​រៀន​វិជ្ជា​ទាំងនេះ ដ្បិត​បង្កើត​កម្ម នាំ​ជាប់ចំណង រវល់​សង​គ្នា​ចុះ​សង​គ្នា​ឡើង រហូតដល់​មាន​ពៀរ​វេ​រា​រមិន​ងាយ​ចប់។ តើ​អំណាន​បែប​ណា​ហៅថា​ស្រាវជ្រាវ​? អត្ថបទ​នេះ​អាច​ដាក់​ចំណងជើង​ថា “អាន​ឱ្យ​ដូច​អ្នក​សរសេរ​” ក៏បាន ឬ “អំណាន​បែប​ស្រាវជ្រាវ​” ក៏បាន​ដែរ ពីព្រោះ​អ្នក​សរសេរ​ភាគច្រើន គឺ​ត្រូវតែ​ជា​អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ ប្រៀបធៀប​គោលការណ៍ ពិចារណា​គំនិត គិត​បង្កើត​គំនិត​ថ្មី សំយោគ​លៃ​ឱ្យ​ត្រូវ​បរិបទ​​ឬកាលៈទេសៈ​សង្គម។

មុននឹង​ដល់​អំណាន​បែប​ស្រាវជ្រាវ គឺ​យើង​ត្រូវ​ឈ្វេងយល់​ពី​ចរិតលក្ខណៈ​សៀវភៅ​ជាមុន​សិន។ បើ​យើង​ចង់​​​មាន​ចំណេះ​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្រ្ត គឺ​យើង​ត្រូវ​ដឹង​ថា “តើ​បណ្តុំ​សៀវភៅ​ណា ដែល​ចាត់ទុកជា​សៀវភៅ​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​? តើ​បុគ្គល​ណាខ្លះ​ដែល​ជា​អ្នក​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​ល្បីល្បាញ​? តើ​អ្នក​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​ប្រទេស​ណាខ្លះ​ដែល​យើង​គួរ​សិក្សា​រៀនសូត្រ​តាម​?” ការ​ដឹងពី​បញ្ហា​ចរិត​សៀវភៅ គឺ​ខ្ញុំ​ពុំ​សំដៅ​តែ​សៀវភៅ​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​ដែល​នឹង​លើក​ជា​ឧទារ​ណ៍​បង្ហាញ​​​​ខាង​ក្រោម​នេះ​ទេ តែ​​សំដៅ​​ក្នុង​ន័យ​ទូទៅ គ្រប់​ប្រភេទ​ចំណេះដឹង ដោយ​មិនថា​ចំណេះដឹង​ទស្សនវិជ្ជា សង្គមវិជ្ជា ប្រវត្តិវិជ្ជា នយោបាយ សាសនា សេដ្ឋកិច្ច ភាពជា​អ្ន​កដឹ​នាំ គ្រប់គ្រង​...។ ខ្ញុំ​សុំ​ណែនាំ​អ្នកប្រាជ្ញ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បុរាណ​ដ៏​ល្បីល្បាញ៣រូប ដែល​គំនិត​បុគ្គល​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​យក​មក​បកស្រាយ បំបែក​ទស្សនៈ និង​សិក្សា​រៀនសូត្រ​សម្រាប់​អ្នក​ជំ​នាន់​ក្រោយ​ៗ។ ទីមួយ គឺ​អ្នកប្រាជ្ញ​ឥណ្ឌា ចា​ណក្យ ដែល​ជា​រាជគ្រូ។ សៀវភៅ​របស់ ចា​ណក្យ គឺ ចា​ណក្យ​នីតិ ឬជា​ភាសាអង់គ្លេស “Chanakya Niti​” និង​សៀវភៅ​សំខាន់​របស់​ចា​ណក្យ​មួយ​ក្បាល​ទៀត​ស្តី​ពី​ការដឹកនាំ​ប្រទេស គឺ “Arthaśāstra​”។ ចំណែក​នៅ​ចិន គឺ​មាន​អ្នក​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​សង្គ្រាម ស៊ុន ជឺ (Sun Tzu​) ដែល​មាន​សៀវភៅ “សិល្ប​សង្គ្រាម ឬ Art of War​”។ តាម​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​ខ្លះ​បាន​បង្ហាញថា​សៀវភៅ​នេះ គឺ​មាន​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ជាមួយនឹង​គំនិត​ដែល​មាននៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​អ្នកប្រាជ្ញ​ចិត្ត​វិញ្ញាណ ឡៅ ជឺ (Lao Tzu​) គឺ​គម្ពីរ​តៅ​តេ​ជីង (Toa Te Ching​)។ ក្រៅពី​នេះ អ្នកអាន​អាច​សាកល្បង​ឈ្វេងយល់​ពី​សៀវភៅ “អំពី​សង្គ្រាម ឬ On War​” ដែល​និពន្ធដោយ​ឧត្តមសេនីយ៍​ទោ​ជា​តិ​ព្រុស្ស៊ី ខាល់ វុន ខ្លោ​វសឺ​វិ​តស៍ (Carl von Clausewitz​)។ តើមាន​ប្រយោជន៍អ្វី​ខ្លះ​លើ​ការ​អាន​សៀវភៅ​តាម​វិ​ធី​សាស្រ្ត​អាន​សៀវភៅ​បែបនេះ​?

អ្នកអាន​បែប​ស្រាវជ្រាវ ត្រូវ​ចេះ​ចាត់​ក្រុម​សៀវភៅ​ដោយឡែក​ពីគ្នា ហើយ​កុំ​ច្របល់​សៀវភៅ​ចូលគ្នា ក្នុង​កាលៈទេសៈ​ដែល​យើង​មិនទាន់​យល់​ខ្លឹមសារ​ខាងក្នុង ឬគោលបំណង​នៃ​ចំណាត់ថ្នាក់​សៀវភៅ។ យើង​ពុំគួរ​យក​សៀវភៅ​នយោបាយ​មក​លាយ​ឡំ​នឹង​សៀវភៅ​សាសនា​ទេ ហើយ​ត្រូវ​ចែក​ឱ្យ​ដាច់​ចរិតលក្ខណៈ​គំនិត​នយោបាយ​និង​គំនិត​សាសនា។ បើ​យើង​មិន​បែងចែក​ឱ្យ​ដាច់​ទេ គឺ​យើង​នឹង​វង្វេង​ក្នុង​ទស្សនៈ ឬគំនិត។ ឧទាហរណ៍ សាសនា​និយាយ​ពី​ការថែទាំ​ចិត្ត តែ​នយោបាយ​និយាយ​ពី​ការថែទាំ​កាយ។ សាសនា​និយាយ​ពី​ស្ងប់ តែ​នយោបាយ​និយាយ​ពី​ល្បិច​ឈ្នះ។ សាសនា​និយាយ​ពី​សន្តិភាព ឈ្នះ​ខ្លួនឯង តែ​នយោបាយ​និយាយ​ពី​ខ្លាំង ទើប​ឈ្នះ​អ្នកដទៃ។ សាសនា​និយាយ​ពីក​រុ​ណា​ធម៌ តែ​នយោបាយ​និយាយ​ពី​មហិច្ឆតា។ សាសនា​និយាយ​អំពី​ការ​មិន​បៀតបៀន​សត្វលោក​ដទៃ តែ​នយោបាយ​និយាយ​ពី​ការ​វាតទី មិនថា​អំណាច ឥទ្ធិពល ទឹកដី​...។ សាសនា​និយាយ​ពី​ការ​រួបរួម​គ្នា​ដោយ​មិន​បំផ្លាញ​គ្នា តែ​នយោបាយ​គឺ​ធ្វើសង្គ្រាម​ដើម្បី​រំលត់​សង្គ្រាម ឬនិយាយ​ម្យ៉ាងទៀត​ថា “ចង់បាន​សន្តិភាព ទាល់តែ​ធ្វើសង្គ្រាម​”។ ចរិត​ពិត​នៃ​អ្នកសាសនា គឺ​កម្រ​ប្រ​ទូ​ស្ត តែ​បើ​ប្រ​ទូស្ត ព្រោះ​មាន​ចរិត​នយោបាយ​លាយឡំ​ក្នុង​ចេតនា​សម្រេច​គោលដៅ​នយោបាយ។ បុគ្គល​ពុំ​អាច​ស្ងប់ចិត្ត​ខាងក្នុង​បាន ក្នុង​ប្រទេស​ដែល​មាន​សង្គ្រាម​ឡើយ។ បុគ្គល​ពុំ​អាច​ឈាន​ដល់​ការ​ត្រាស់​ដឹង ដោយ​ពុំ​មាន​រូបរាងកាយ​ឡើយ។ ខ្ញុំ​ចង់​សង្កត់​ឱ្យ​ធ្ងន់​ថា “អ្នកប្រាជ្ញ​ដេក​ពុំ​លក់​ឡើយ ក្នុង​សម័យកាល​ប្រទេស​មាន​សង្គ្រាម ប្រៀប​ដូចជា​នាគ​ដេក [ជូ​កឺ​លៀង​] ត្រូវតែ​ចុះពី​ភ្នំ​​មក​បង្រួម​ទឹកដី និង​ស្វែងរក​សន្តិភាព​ឱ្យ​ប្រទេសជាតិ​ [ទោះ​មិន​ត្រូវ​កាលៈ​ទេសៈ​ក៏​ដោយ]”។

បើ​យើង​ជា​អ្នកអាន​ចែក​មិន​ដាច់ស្រេច​រវាង​ចរិត​សៀវភៅ​នយោបាយ និង​ចរិត​សៀវភៅ​សាសនា​ទេ ឬយក​ចរិត​អ្នកនយោបាយ​មក​ឡាយ​ឡំ​នឹង​ចរិត​អ្នកសាសនា គឺ​នឹង​បង្កជម្លោះ​ជា​ពុំខាន។ ការ​អាន​សៀវភៅ​តាមវិធី​ស្រាវជ្រាវ​បែបនេះ គឺ​វា​នាំ​អ្នកអាន​ឱ្យ​យល់​ពី​ខ្លឹមសារ​ដើម​នៃ​សៀវភៅ។ មនុស្ស១០ ចិត្ត១០ ឬមនុស្ស១០ មានចិត្ត១០០ផង​ក៏​មាន។ គំនិត​ដើម​តែមួយ មិនដឹង​មាន​មនុស្ស​គិ​តខុស​ៗគ្នា​ប៉ុន្មាន​នាក់​ទេ។ អ៊ីចឹង​ហើយ ការ​អាន​សៀវភៅ​បែប​ស្រាវជ្រាវ គឺ​វា​អាច​ជួយ​យើង​ឱ្យ​យល់​ពី​គោលការណ៍​នៃ​សៀវភៅ​ យល់​ពី​ចរិត​ម្ចាស់​ស្នាដៃ​ដើម​ ដឹងពី​ការ​បកស្រាយ​គំនិត​របស់​អ្នកចេះដឹង​ជំ​នាន់​ក្រោយ​ៗ ហើយ​យើង​ក៏អាច​មានគំនិត​អ្វី​ផ្សេង​គិត​ឱ្យ​ខុសពី​អ្នកដទៃ សំខាន់​ឱ្យ​គិត​បាន​ល្អ គិត​បាន​ត្រូវ​ស្ថានភាព និង​អាច​ប្រើ​ការណ៍​បាន។ ចំណុច​មួយ​ដែល​អ្នកអាន​បែប​ស្រាវជ្រាវ​ត្រូវ​ប្រុងប្រយ័ត្ន គឺ​ប្រយ័ត្ន​លើ​ការ​បកស្រាយ ឬការយល់​អត្ថន័យ​ខុសពី​ខ្លឹមសារ​ដើម។ គ្រប់​សៀវភៅ​ដែល​មានខ្លឹមសារ​ដើម ឬជា​ស្នាដៃ​ដើម​ទាំងអស់ សុទ្ធតែ​មាន​សៀវភៅ​សម្រាប់​បកស្រាយ​ឱ្យ​អ្នកអាន ឬអ្នក​សិក្សា អាច​ងាយ​យល់​ដូចជាព្រះ​ត្រៃបិដក មាន​ព្រះអដ្ឋកថា ដីកា​, គម្ពីរប៊ីប​មាន​សៀវភៅ​សម្រាប់​អធិប្បាយ​ខគម្ពីរ​, គម្ពីរ​ភគវទ្គី​តា មានការ​អធិប្បាយ​ពាក្យពេចន៍​, អ៊ី​ស្លាម​ក៏​ដូចគ្នា​ដែរ។ ដើម្បី​ឱ្យ​យើង​អាច​ពិចារណា​បាន​កាន់តែ​ច្រើន គឺ​យើង​គួរតែ​មាន​ឯកសារ​ទាក់ទង​នៅ​ក្បែរ​ខ្លួន​ច្រើន។ អត្ថបទ​នេះ​សម្រាប់​ពិចារណា ហើយក៏​ពុំ​មាន​លក្ខណៈ​ពេញលេញ​ដែរ។ វា​គ្រាន់តែ​ជា​ពន្លឺ​តូច​មួយ ឬប្រៀប​បាន​នឹង​កម្ទេចភ្លើង​តូច ដ្បិត​បើ​ដាក់លើ​ស្លឹកឈើ​ងាប់ វា​នឹង​ដុត​កម្ទេច​ព្រៃ​ទាំងមូល​បាន​៕

វីធីបញ្ចូលព្រលឹងទៅក្នុងសំណេរ

ខួរក្បាល​មាន​បញ្ញា​របស់​ខួរក្បាល រី​ឯបេះដូង​គឺ​មាន​បញ្ញា​របស់​បេះដូង។ បើ​យើង​និយាយ​ឱ្យ​ងាយ​យល់ គឺ​ខួរក្បាល​ទទួលយក​ចំណេះដឹង​តាមរយៈ​ភាព​សម​ហេតុផល រី​ឯបេះដូង​ទទួល​បាន​បទ​ពិសោធ​តាមរយៈ​ការ​ពាល់​អារម្មណ៍​ដោយ​ពុំ​មានហេតុ​ផល។ ចំណុច​នេះ ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​អ្នក​សរសេរ​យល់​ច្បាស់ ពិសេស​បញ្ហា​ខ្លះ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ចិត្ត។ រី​បញ្ហា​ខ្លះទៀត គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ចំណេះដឹង។ នេះ​មានន័យថា “បញ្ញា​ដែល​ជា​បញ្ហា​ចិត្ត​ត្រូវ​យកចិត្ត​ទៅ​ដោះស្រាយ ហើយ​បញ្ហា​ដែល​ជា​បញ្ហា​ខួរក្បាល គឺ​ត្រូវ​យក​ខួរក្បាល​ទៅ​ដោះស្រាយ​”។ ក្នុង​ការ​សរសេរ ខួរក្បាល​និង​បេះដូង គឺ​វា​ទាក់ទងគ្នា និង​ជួយគ្នា​ទៅវិញទៅមក។ អត្ថបទ​នេះ អាច​ដាក់​ចំណងជើង​ថា “វិធី​ខាបព្រលឹង​បញ្ចូល​ក្នុង​អត្ថបទ​” ក៏បាន ឬ “វិធី​បញ្ចូន​ព្រលឹង​ចូលក្នុង​អត្ថបទ​” ក៏បាន​ដែរ។ ខ្ញុំ​នឹង​សាកល្បង​លើកយក​ឧទារ​ណ៍​ជាក់ស្តែង៖

នា​ថ្ងៃសីល យប់​ប្រហែលជា​ម៉ោង១២ មនុស្សម្នាក់​បាន​គេង​ក្បែរ​ខ្ញុំ។ រាត្រី​ដ៏​ស្ងប់ស្ងាត់ ដំណេក​មិន​លក់ យល់សប្តិ​ច្រើន រហូត​អស់កម្លាំង​ពី​ខ្លួន​រលីង។ ខ្ញុំ​ក៏​បង្គាប់​ឱ្យ​ក្រោក​អង្គុយ តែ​អង្គុយ​មិន​ជាប់ ចង់តែ​ដួល ហើយ​ពេល​ដាក់​ក្បាល​គេង​ម្តង​ៗ យល់សប្តិ​អាក្រក់។ ភ្នែក​បើក​មិនចង់រួច ទោះ​ខ្ញុំ​ឱ្យ​ផ្អែក​ខ្លួន​នឹង​ខ្លួនខ្ញុំ ក៏​នៅតែ​គេង​យល់សប្តិ​ដដែល។ ក្រោយមក ខ្ញុំ​ក៏​បង្គាប់​ឱ្យ​អង្គុយ​ពិនិត្យ​ខ្យល់​ដង្ហើម សាកល្បង​បិទ​ការ​គិត ដកដង្ហើម​ចេញ​ចូល​ៗ ប្រហែលជា​ដប់​នាទី។ មុន​សមាធិ រោម​របស់ខ្ញុំ​ព្រឺ​សម្បុរ ព្រឺក្បាល ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​ប្រាប់​ថា “នៅ​ក្បែរ​នេះ​មានវិញ្ញាណ​ឬខ្មោច ពីព្រោះ​ថា​រោមដៃ រោម​ខ្លួន និង​សក់​របស់ខ្ញុំ​ព្រឺ​ស​ម្បុ​រ​”។ សមាធិ​បាន ១០នាទី ខ្ញុំ​ក៏​សួរ​ថា “ស្ងប់​ទេ​”។ ក្រោយមក អ្នក​សមាធិ​បាន​ត្រឹមតែ​ញញឹម​យ៉ាង​ស្រស់​ដាក់​ខ្ញុំ។ កម្លាំង​ចេះតែ​អស់ ខ្សោយ​ទៅៗ ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​នាំ​ចុះ​មក​បន្ទប់​ខាងក្រោម។ ភ្នែក​បិទ តែ​ជើង​ចុះក្រោម​ជាមួយ​ខ្ញុំ។ អង្គុយ​លើ​តុ ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​យក​ទឹក​ត្រ​ជា​ក់​ឱ្យ​ញុំា។

ខ្ញុំ​ក៏​សួររក​ធូប​ថា “តើ​ធូប​នៅឯណា​?” ភ្នែក​បិទ មាត់​មិន​និយាយ​តប ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​សួរ​ទៀត​ថា “តើ​ធូប​នៅឯណា​?” ភ្នែក​បិទ រី​ឯដៃ​លើក​យ៉ាង​ទន់​ចង្អុល​ទៅ​ទីតាំង​ធូប។ ខ្ញុំ​រក​ធូប​ឃើញ​តាម​ដៃ​ដែល​ចង្អុល ហើយក៏​សួររក​អ្វី​សម្រាប់​អុជ​ធូប។ ភ្នែក​បិទ ដៃ​ចង្អុល​ទៅ​ទីតាំង​សម្រាប់​ទុក​វត្ថុ​សម្រាប់​អុជ​ធូប។ ខ្ញុំ​អុជ​ធូប​រួចហើយ ក៏​នាំ​​ឡើង​លើ​ផ្ទះ​វិញ។ បន្តិច​ក្រោយមក មាន​កម្លាំង ហើយក៏​គេងលក់​ចោល​ខ្ញុំ​បាត់​។ លុះ​ព្រឹក​ឡើង ខ្ញុំ​បាន​សួរនាំ​រឿងរ៉ាវ​ដែល​កើតឡើង តែ​ចម្លើយ​គឺ​អត់​ដឹង​អ្វី​ទាំងអស់។ ខ្ញុំ​ក៏​ចាប់ភ្លឹក​ថា “យប់មិញ ខ្ញុំ​ចាញ់បោក​ខ្មោច​ដែល​ចូលក្នុង​ខ្លួន​ម្នាក់​នេះ​”។ ខ្ញុំ​ធ្លាប់តែ​ជួប​អមនុស្ស​នៅ​ស្ទើរតែ​គ្រប់​ទីកន្លែង​ដែល​ខ្ញុំ​ទៅដល់ ទោះ​ព្រៃ ទោះ​ស្រែ ទោះ​ទីក្រុង តែ​មិនដែល​​ចាញ់បោក​​ដូច​លើក​នេះ​ទេ ដ្បិត​ខ្ញុំ​នាំ​សមាធិ ក៏​សមាធិ​តាមខ្ញុំ ហើយ​ខ្ញុំ​បាន​និយាយប្រាប់​ថា ទីនេះ​មាន​ខ្មោច ដឹង​ថា​ខ្លួនឯង​ជា​ខ្មោច​ដែល​កំពុង​បន្លំចូល​រូបរាងកាយ​អ្នក​នៅ​ជិត​ខ្ញុំ​ហើយ តែ​អមនុស្ស​នេះ​នៅតែ​ធ្វើមិនដឹង​បាន​ទៀត។ អ្វី​ដែ​ល​លើកឡើង​នេះ គឺ​ពុំមែន​សម្រាប់​ពិចារណា​ទេ ព្រោះ​ទោះ​យក​ខួរក្បាល​អ្នក​ពូ​កែៗ ១០នាក់ ឬ២០នាក់ មក​គិត​ឱ្យ​យល់ ក៏​ពុំ​អាច​គិត​បាន​យល់​ឡើយ ដ្បិត​ទាល់តែ​អ្នក​ជួប​បទ​ពិសោធ​ដោយ​ផ្ទាល់​។

ខ្ញុំ​សូម​បញ្ជាក់​ម្តង​ទៀត​ថា “មិន​មានការ​ពិចារណា​រកហេតុផល​ក្នុង​ទីនេះ​ដាច់ខាត ដ្បិត​បើ​ពិចារណា​រកហេតុផល​ថា​សមឬមិន​សម នឹង​ឃើញ​តែ​លទ្ធផល​មួយ​គត់ គឺ​អ្នក​សរសេរ​អត្ថបទ​នេះ​ឆ្កួត [ខ្ញុំ​]”។ ក្នុង​ភាសា​សាសនា គេ​ហៅ​ឈ្មោះ​ខុស​ៗគ្នា តែ​ខ្ញុំ​សុំ​និយាយ​ត្រឹម​ភាសា​សាមញ្ញ និង​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ដឹង​ប៉ុណ្ណោះ។ តើ​ខ្ញុំ​ចង់​ភ្ជាប់​អ្វី​ជាមួយនឹង​ការ​សរសេរ​អត្ថបទ​? តើ​អ្វី​ជា​ការ​ខាប​ព្រលឹង​បញ្ជូល​ទៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​និពន្ធ​? តើ​ស្រូប​របៀប​យ៉ាងម៉េច​វិញ​? ដោយសារតែ​ពិភពលោក​មានចំណេះ​ដឹង​ច្រើន មាន​ព័ត៌មាន​ច្រើន មិនថា​ក្នុង​វិស័យ​វិទ្យាសាស្រ្ត ទស្សនវិជ្ជា ឬសាស​នា​ទេ តែ​ចំណេះដឹង​ទាំងឡាយគឺត្រូវ​បាន​កំណត់​យក​ត្រឹម “ការប្រើ​ការណ៍​កើត បានផល អនុវត្ត​បាន និង​នាំ​ប្រយោជន៍​រួម​”។ តើ​អ្វី​ជា​ការ​បញ្ចូល​ព្រលឹង​ទៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​និពន្ធ​​? ការ​បញ្ចូល​ព្រលឹង​ទៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​និពន្ធ គឺ​អាច​ជា​ព្រលឹង​អ្នក​សរសេរ ឬដែល​យើង​ហៅថា​អត្តចរិត​អ្នក​សរសរ ចេតនា​អ្នក​សរសេរ និង​អត្តសញ្ញាណ​អ្នក​សរសេរ។ ចរិត​អ្នក​សរសេរ​បែប​ណា អត្ថបទ​ក៏​នឹង​ទោរ​ទៅ​រក​ចំណុច​នោះ​ដែរ ពោល​គឺ “ក្នុង​ខ្លឹមសារ​នៃ​អត្ថបទ បើ​យើង​ជា​មនុស្ស​បែប​ណា យើង​ក៏​នឹង​ចាប់​យកគំនិត​សរសេរ​អត្ថបទ​បែប​នោះ​ដែរ​”។

អ៊ីចឹង​ហើយ ទើប​យើង​ឃើញ​ចរិត​អ្នក​សរសេរ​អត្ថបទ​នយោបាយ​ក្នុង​សង្គម ឬអ្នកនយោបាយ​មាន​ទំនោរ តែងតែ​សរសេរ​រកហេតុផល​គាំទ្រ​នូវ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​ចង់ឱ្យ​ត្រូវ និង​រកហេតុផល​វាយប្រហារ​នូវ​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​ចង់ឱ្យ​ខុស។ ពាក្យ​ថា “ចង់ឱ្យ​” នេះ គឺ​ខ្ញុំ​សំដៅ​ទៅលើ​ព្រលឹង​អ្នក​សរសេរ ទំនោរ​អ្នក​សរសេរ ឧត្តមគតិ​អ្នក​សរសេរ ដែល​ខ្លួន​ចង់​សរសេរ​។ វា​មិន​ចម្លែក​ទេ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ ដ្បិត​ចំណេះដឹង ឬទស្សនៈ មាន​ចំណុច​ប្រឆាំង​គ្នា​ច្រើន ហើយ​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​​មានខ្លាំង​បំផុត គឺ​ចំណេះ​តក្កវិជ្ជា។ នេះ​ហើយ​ជា​កា​រប​ញ្ជូ​លព្រ​លឹង ឬអត្តសញ្ញាណ​អ្នកនិពន្ធ​ទៅ​ក្នុង​សំណេរ។ តើ​អ្វី​ជា​ការ​បញ្ចូល​ព្រលឹង​ក្នុង​អត្ថបទ​និពន្ធ​ក្នុង​ន័យ​ផ្សេងទៀត​? យើង​ឃើញ​អ្នកខ្លះ​ដើរតាម​មាគ៌ា​ព្រះ ឬមាគ៌ា​សាសនា​ណាមួយ​យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន ហើយ​អ្វី​ដែលគេ​ទទួល​បាន​ក្នុង​ជីវិត គឺ​ព្រះ​ជា​អ្នក​ប្រទាន​ឱ្យ។ សេចក្តី​សុខ​ផ្លូវចិត្ត​ដែល​សាសនិក​ខ្លះ​ទទួល​បាន គឺ​ភាគច្រើន​បាន​មក​ពី​សាសនា ព្រោះ​ជម្រៅ​នៃ​ការសិក្សា​ខាង​សាសនា​ជ្រៅ​ជាង​ខាង​​លោកសម្ភារៈ ឬ​សម្ភារ​និយម (materialism world) ជាពិសេស​សភាព​នៃ​ចិត្ត។ អ្នកដឹកនាំ​កំ​ពូល​ៗភាគច្រើន​សុទ្ធតែ​មាន​សាសនា ហើយ​ប្រគល់ខ្លួន​ឱ្យ​សាសនា​ដែល​ខ្លួន​ប្រតិបត្តិ​តាម។ ចំណេះដឹង​ខួរក្បាល គឺជា​ចំណេះដឹង​ដែល​មាន​ព្រំដែន បើ​ធៀប​នឹង​ចំណេះដឹង​នៃ​ចិត្ត។ លំហូរគំនិត​ដែល​ចេញ​ពីចិត្ត គឺ​គ្មាន​ព្រំដែន​ឡើយ។

ខ្ញុំ​មិនដឹង​​ត្រូវ​បកស្រាយ​ភា​សា​បែប​ណា ទើប​ងាយ​យល់​ទេ តែ​ខ្ញុំ​សុំ​និយាយ​តាមរបៀប​របស់ខ្ញុំ។ វិញ្ញាណ ឬព្រលឹង​មាន​ទិន្នន័យ​រាប់ពាន់​រាប់​លាន​ឆ្នាំ តែ​គ្រាន់តែ​មិន​មាន​សម្បក​រូប​ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុង​ខ្លួនមនុស្ស​យើង គឺ​មានអំណាច​ដែល​ហួស​ផុត​ពី​ប្រាជ្ញ​ឈ្លាសវៃ​ថ្នាក់​ខួរក្បាល នោះ​គឺ​អំណាចចិត្ត។ បទ​ពិសោធ​សរសេរ​របស់ខ្ញុំ ខ្ញុំ​តែងតែ​រស់នៅ​ក្នុង​សភាព​ស្ងប់ស្ងាត់ ឬសមាធិ​ជាប់​ជាប្រចាំ។ ចំណេះដឹង​ខ្លះ ខ្ញុំ​ពិតជា​ទៅ​មិនដល់ នឹក​មិនឃើញ តែ​ពេលខ្លះ​ខ្ញុំ​បោះ​ចំណេះដឹង​ដែល​ធ្លាប់​ចេះ​ចោល​ទាំងអស់ ហើយ​ទទេ​ដោយ​គំនិត​​ខាង​ក្នុង​។ ក្រៅពី​នេះ គឺ​រក​កន្លែង​ស្ងប់ស្ងាត់ ឬប្រើប្រាស់​ពេលវេលា​សមាធិ​ពេលយប់​ស្ងាត់។ ពេល​អង្គុយ ឬស្ថិតនៅ​កន្លែង​ស្ងាត់ មានគំនិត​ជាច្រើន​ផុស​ចេញ​មក​តាមរយៈ​លំហូរ​ចិត្ត ហើយ​គំនិត​ទាំងនោះ គឺជា​គំនិត​ដែល​ខួរក្បាល​គិត​មិនទាន់​ដល់ ឬនឹក​មិនទាន់​ឃើញ។ កាលៈទេសៈ​បែបនេះ យើង​រង់ចាំ​តែ​កត់​ទិន្នន័យ ឬផ្ទេរ​លំហូរ​គំនិត​ចូលក្នុង​ខួរក្បាល ឬរក​អ្វី​មក​កត់ចំណាំ​ប៉ុណ្ណោះ។ របៀប​ចុងក្រោយ​នេះ ស្ទើរតែ​អាច​និយាយ​បាន​ថា “ហៅព្រលឹង​ដូនតា ឬព្រលឹង​គ្រូអាចារ្យ​មកស​ណ្ធិ​ត” តែ​គ្រោះ​បន្តិច​សម្រាប់​មនុស្ស​ដែល​គ្មាន​សីល ឬពុំមែន​ជា​អ្នក​បដិបត្តិ​សមាធិ​ជាប្រចាំ។

មានសំនួរ គឺ​នឹង​មាន​ចម្លើយ ហើយ​ជាច​ម្លើយ​ដ៏​ចម្លែក​ដែល​ចេញពី​ភាព​ស្ងប់ស្ងាត់។ បើ​តាមពិត​ទៅ ខ្ញុំ​មិន​គួរ​លើក​ចំណុច​នេះ​ចែករំលែក​ទេ ដ្បិត​វា​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ដែល​កំពុង​ងប់ងុល កាន់តែ​ងប់ងុល។ អំណាច​ដែល​ខ្លាំង​បំផុត គឺ​អំណាច​ក្នុង​ខ្លួនមនុស្ស​ម្នា​ក់ៗ។ សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ចង់​សរសេរ​ទាក់ទង​នឹង​គំនិត គឺ​ត្រូវ​រក​គំនិត​ពីក្រៅ​ខ្លួន​ដែរ តែ​យកគំនិត​ពី​ខាងណា​ក៏ដោយ ក៏​ត្រូវ​គ្រប់គ្រង​ខ្លួនឯង​ឱ្យ​បាន​ដែរ ព្រោះ​បើ​គ្រប់គ្រង​ខ្លួនឯង​មិនបានទេ គឺ​នាំ​គ្រោះ​ដល់​ខ្លួន​។ គំនិត​ដែល​ចេញពី​លំហូរ​ចិត្ត​នេះ គឺ​ពុំមែន​ជា​គំនិត​ខ្ញុំ​ឡើយ។ និយាយ​ដោយ​ខ្លី កា​រប​ញ្ជូ​លព្រ​លឹង​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ គឺ​វា​​មាន​ជម្រៅ​ជ្រៅ​ជាង​នេះ​ឆ្ងាយ តែ​ខ្ញុំ​រៀបរាប់​មិន​ចេញ។ អត្ថបទ​នេះ​ពុំមែន​សម្រាប់​ពិចារណា ហើយក៏​ពុំ​មាន​សម្រាប់​ពិសោធ​ដែរ តែ​អ្នកអាន​ត្រឹមតែ​ដឹង គឺ​គ្រប់គ្រាន់​ហើយ៕

អំពី

អ្នកនិពន្ធត្រូវតែជាអ្នកសមាធិ?

អត្ថបទ​នេះ ខ្ញុំ​សរសេរ​ឡើង​មាន​គោលបំណង​ចង់​លើកស្ទួយ​សមាធិ ហើយ​ការ​លើកស្ទួយ​នេះ ក៏​ពុំ​មាន​ដោយសារតែ​ខ្ញុំ​ជា​អ្នក​សមាធិ ឬពុំមែន​ដោយសារតែ​ខ្ញុំ​ចូលចិត្ត​សមាធិ ឬក៏​ពុំមែន​ដោយសារតែ​ខ្ញុំ​ចង់ឱ្យ​អ្នកណា​ម្នាក់​សមាធិ​ដែរ។ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​យល់ថា​ការ​បដិបត្តិ​សមាធិ គឺ​អាច​ជួយ​មនុស្ស​បាន​យ៉ាងច្រើន​ឥតគណនា ជាពិសេស​បញ្ហា​ផ្លូវចិត្ត និង​សន្តិភាព​ផ្លូវចិត្ត។ មិនថា​ក្នុង​ផ្នែក​ណា ឬក្នុង​វិស័យ​អ្វីក៏ដោយ អ្នក​ដែល​បំពេញ​កិច្ចការ​ប្រកបដោយ​ចិត្ត​សមាធិ ឬមនុស្ស​ដែល​ជា​អ្នក​បដិបត្តិ​សមាធិ​ជាប្រចាំ គឺ​ច្រើនតែ​ជា​បុគ្គល​គួរ​ឱ្យ​គោរព ចេះ​យល់​ទុក្ខធុរៈ​អ្នកដទៃ មាន​មេត្តាធម៌​ខ្ពស់ ចេះ​ផ្សាយ​សេចក្តីល្អ​ដល់​សត្វ​ដទៃ។ អ្វី​ដែល​ពិសេស​បំផុត គឺ​បុគ្គល​បែបនេះ​ជា​អ្នកមាន​បាន​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​ការរស់នៅ (Inner Rich​)។ សេចក្តី​មានបាន​នេះ វា​ប្រៀប​ដូច​នឹង​សេចក្តី​សុខ​ខាងក្នុង​ខ្លួន​បុគ្គល ដែល​ពុំ​មាន​ខ្វះ​អ្វី​សោះ បើ​ទោះបីជា​មិន​មានទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ច្រើន​ហូរហៀរ​ក៏ដោយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ចំពោះ​អ្នកខ្លះ អាច​មាន​លុយ​ច្រើន អាច​មានចំណេះ​ដឹង​ខ្ពស់ អាច​មាន​សមិទ្ធផល​ក្នុង​ជីវិត​រស់នៅ ឬមាន​អ្វី​ៗយ៉ាងច្រើន តែ​ចិត្ត​ដែល​សុខ គឺ​អាច​មាន​តិច។ អ្នកខ្លះ​មានចំណេះ​ដឹង ក៏​កើត​ចិត្ត​អំនួត មាន​មោកនភាព មើលងាយ​ដោយ​ពុំ​ឱ្យ​តម្លៃ​អ្នកដទៃ។

អ្នកមាន​សមិទ្ធផល​ក្នុង​កម្ម ឬទង្វើ​ណាមួយ​របស់​ខ្លួន ក៏​មាន​មោកនភាព​ជ្រុល​នឹង​លទ្ធផល​របស់​ខ្លួន។ អ្នក​ដែល​មាន​សេរីភាព​ក្នុងចិត្ត​ពិតប្រាកដ គឺជា​អ្នក​រួច​រដោះ​ពី​ចំណង​នៃ​ចំណេះដឹង​, រួច​រដោះ​ពី​ការ​ជាប់ជំពាក់​នឹង​មោកនភាព​នៃ​ទង្វើ​ដែល​ខ្លួន​បាន​ធ្វើ (ទោះជា​ប្រយោជន៍​រួម ឬប្រយោជន៍​បុគ្គល​), ផុត​ស្រឡះចិត្ត​ពី​សេចក្តីល្អ​ដែល​ខ្លួន​បាន​សាង ហើយ​មានត្រឹមតែ​ចិត្ត​ដឹង​ថា “សត្វលោក​ឬមនុស្សយើង គឺ​មានកម្ម​ជា​អ្នក​តាក់តែងខ្លួន។ មានគំនិត​ជា​អ្នក​តាក់តែង​កម្ម​ឬទង្វើ។ មានចិត្តជា​ប្រធាន​នៃ​ធម៌​ទាំងឡាយ ឬចិត្តជា​អ្នកដឹកនាំ​គំនិត។ គំនិត​ដឹកនាំ​សកម្មភាព។ សកម្មភាព​ដឹកនាំ​លទ្ធផល ហើយ​លទ្ធផល​ដឹកនាំ​គុណភាព​នៃ​ជីវិត​”។ តើ​អ្នកនិពន្ធ​គួរ​ជា​អ្នក​សមាធិ ឬយ៉ាងណា​? តើ​សមាធិ​អាច​នឹង​ជួយ​អ្វីខ្លះ​ក្នុង​អត្ថបទ​និពន្ធ ឬសំណេរ​នៃ​អ្នកនិពន្ធ​? ការសិក្សា​ក្នុង​ពិភព​ចិត្ត គឺ​ពុំ​មាននៅ​ក្នុង​មេរៀន​ទស្សនវិជ្ជា ឬបើ​មាន ក៏​មាន​ត្រឹម​ថ្នាក់​ប្រើប្រាស់​គំនិត ឬចំណេះដឹង​តក្កវិជ្ជា​សម្រាប់​ពិចារណា​ពិសោធ​ប៉ុណ្ណោះ។ គំនិត​នៅ​ក្រោម​ចិត្ត ដូច​នឹង​ទ្រឹ​ស្តី​ពុទ្ធនិយម​ដែល​លើកឡើង​ថា “ធម៌​ទាំងឡាយ​មានចិត្តជា​ប្រធាន​”។ ចំណេះដឹង គឺ​មានចិត្តជា​អ្នក​ឃុំគ្រង។ ជា​បទ​ពិសោធ​របស់ខ្ញុំ ពេលណា​គំនិត​ឬទស្សនៈ​មាន​ក្នុង​ខួរក្បាល​ច្រើនពេក គឺ​យើង​អាច​នឹង​ពិបាក​គ្រប់គ្រង​ខ្លួនឯង ជាពិសេស​ចំណេះដឹង​ខ្លះ វា​នាំ​យើង​ឱ្យ​​វង្វេង ដ្បិត​មិនដឹង​ថា​មួយ​ណា​ពិត ឬមិន​ដឹង​ថា​មួយ​ណា​ក្លែងក្លាយ ដែល​ប្រៀប​ដូចជា​មនុស្ស​ប្រែកាយ មាន​រូបរាង​ស្រដៀងគ្នា​បំផុត រហូត​ឱ្យ​យើង​ពិបាក​កំណត់​ថា “អ្នកណា​ពិត ឬអ្នកណា​ក្លែងក្លាយ បន្លំ​ខ្លួន​”។

ដោយ​លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ហើយ ទើប​ក្នុង​សាសនា​តម្រូវ​ឱ្យ​យើង​ប្រកាន់​ជំនឿ​តែ​លើ​សាសនា​មួយ​គត់ ដ្បិត​បើ​ប្រកាន់​មួយ​ណា​ច្បាស់លាស់​ហើយ ក៏​ចូរ​ប្រតិបត្តិ​ឱ្យ​ជាប់លាប់​តែមួយគត់ ជៀសវាង​ការ​ហត់នឿយ ឬវង្វេង​ខ្លួន។ ចំពោះ​អ្នក​ចិត្ត​វិញ្ញាណ (ដែល​មិនមែន​សំដៅលើ​អ្នកសាសនា​ក្នុង​និកាយ​ណាមួយ​) គឺ​ដឹង​ច្បាស់​ថា “គ្រប់​សាសនា​ទាំងអស់ តែងតែមាន​ចំណុច​ជា​តម្លៃ​ស្នូល​ឬបេះដូង ដូចជា​សាសនា​ខ្លះ​សង្កត់​តម្លៃ​ស្នូល​នៅត្រង់​សេចក្តី​ស្រឡាញ់ និង​ការ​លះបង់ (love and sacrifice​), សាសនា​ខ្លះ​សង្កត់​តម្លៃ​ស្នូល​នៅត្រង់​ចិត្ត​វិញ្ញាណ (the value of spiritual wisdom​), សាសនា​ខ្លះ​សង្កត់​តម្លៃ​ត្រង់​ភាពជា​បងប្អូន (brotherhood and equality​), សាសនា​ខ្លះ​សង្កត់​តម្លៃ​ស្នូល​នៅត្រង់​ករុណា​ធម៌ និង​សតិ​ដឹង (compassion and mindfulness​), សាសនា​ខ្លះ​សង្កត់​តម្លៃ​ស្នូល​នៅត្រង់​ភាព​តែមួយ​រវាង​មនុស្ស​និង​អធិធម្មជាតិ​...”។ គ្រប់​សាសនា​ទាំងអស់​សុទ្ធតែ​ឱ្យ​តម្លៃ​លើ​ការ​សមាធិ។ តើ​ចិត្ត​ឃុំគ្រង​ចំណេះដឹង​តាមរបៀប​ណា​? ចិត្ត​មនុស្ស​ល្អ គឺ​នឹង​ប្រើ​ចំណេះដឹង​ក្នុង​ផ្លូវ​ល្អ តែ​ចិត្ត​មនុស្ស​អាក្រក់​វិញ គឺ​នឹង​ប្រើ​ចំណេះដឹង​ក្នុង​ផ្លូវ​អាក្រក់។ អ្នកនិពន្ធ​អត្ថបទ​បែប​នយោបាយ​ដែល​មាន​ទំនោរ គឺ​សរសេរ​អត្ថបទ​នយោបាយ​ក្នុង​ន័យ “ល ៣” យ៉ាង៖ លទី១ គឺ​លាប​, លទី២ គឺ​លាង​, និង​លទី៣ គឺ​លាក់។ <លាប​> គឺ​សំដៅ​ដល់​ការ​លាប​ពណ៌​វាយប្រហារ​តាម​បែប​តក្កវិជ្ជា សម​ហេតុផល មាន​ទឡ្ហីករណ៍ ជា​ល្បិច​ស្វា​លេងប៉ាហ៊ី។ <លាង​> គឺ​លុបលាង ឬលាង​ព័ត៌មាន ឬគំនិត​ពី​ពិត​ទៅ​ក្លែងក្លាយ ឬពី​ក្លែងក្លាយ​ទៅជា​ការពិត​វិញ។ <លាក់​> គឺ​ព្យាយាម​លាក់លៀម​ការពិត​ក្នុង​ទំនោរ​នយោបាយ បំភាន់​គំនិត​អ្នកអាន ឬបង្វែរ​ដាន​មហាជន​ជាដើម។

ចេតនា​ក្នុង​ទំនោរ​ចិត្ត​ទាំងនេះ គឺ​គ្មានអ្វី​ផ្សេង ក្រៅតែ​ពី​បម្រើ​ផលប្រយោជន៍​នយោបាយ​ឡើយ។ នេះ​ជាឧទាហរណ៍​នៃ​ការប្រើ​ប្រាស់​ចំណេះដឹង​ដែល​មាន​ប្រភព​ចេញពី​ចេតនា​ចិត្តជា​អ្នកគ្រប់គ្រង។ គោលដៅ​នៃ​ចំណេះដឹង គឺ​ដើម្បី​បំផ្លាញ​តណ្ហា បោះចោល​នូវ​សេចក្តី​អាក្រក់ និង​ប្រយុទ្ធ​នឹង​បិសាច​ដែល​មាន​ក្នុង​ខ្លួនមនុស្ស​ម្នា​ក់ៗ។ ចំណេះដឹង ក្រៅតែ​ពី​យើង​អាច​ប្រៀបធៀប​បាន​ដូច​នឹង​ពន្លឺ ឬភ្លើងទៀន ឬចង្កៀង​, យើង​ក៏អាច​ប្រៀបធៀប​ចំណេះដឹង​ដូចជា​ភ្លើង​ដុត​កម្ទេច​សេចក្តី​អាក្រក់ ជាពិសេស​តណ្ហា​ដែល​មាន​ក្នុង​ខ្លួនមនុស្ស​ម្នា​ក់ៗ។ លើស​ពីនេះ យើង​អាច​ប្រៀបធៀប​ចំណេះដឹង​ទៅ​នឹង​ទូក ដែល​យើង​ត្រូវការ​តែ​ពេល​កំពុង​ឆ្លង​សមុទ្រ​ប៉ុណ្ណោះ ដ្បិត​ដល់ពេលណា​ដែល​យើង​បាន​ឆ្លង​សមុទ្រ​ផុត​ដល់ត្រើយ​ហើយ យើង​ក៏​លែង​ត្រូវការ​ចំណេះដឹង​ទៀត​ដែរ (មិន​ជាប់ជំពាក់​)។ យើង​ត្រូវការ​ភ្លើង​សម្រាប់​ដុត​កម្ទេច​តណ្ហា​មនុស្ស ហើយ​ពេលណា​ភ្លើង​បាន​ដុត​តណ្ហា​មនុស្ស​ឆេះ​អស់ហើយ គឺ​យើង​ពុំ​ត្រូវការ​ភ្លើង​ទៀត​ទេ។ និយាយ​ដោយ​ខ្លី ដើម្បី​ឆ្លង​ទៅ​ពិភព​ចិត្ត គឺ​យើង​ត្រូវការ​ចំណេះដឹង​តក្កវិជ្ជា ឬភាព​សម​ហេតុផល​ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​មាន​ជំនឿ។ ការ​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ជឿ​នេះ គឺជា​រឿង​ដ៏​កម្រ​បំផុត​ក្នុង​កិច្ចការ​ពន្យល់​មនុស្ស។ អ៊ីចឹង​ហើយ ទើប​ស្ទើរតែ​គ្រប់​សាសនា​បាន​ប្រើប្រាស់​រឿងនិទាន ឬល្បើក ឬពាក្យ​ពេចន៍​ពី​សាស​នា​ផ្សេង​ៗខ្លះ​ដើម្បី​បកស្រាយ​ពន្យល់​អ្នក​ស្តាប់។ អ្នក​បដិបត្តិ​ធម៌​ដោយ​គ្មាន​បរិយត្តិធម៌ គឺ​ប្រៀប​ដូចជា​មនុស្ស​ខ្វាក់​ស្ទាប​ដំរី ឬមនុស្ស​ស្ទាប​ដំរី​ក្នុង​ទី​ងងឹត។ ក្នុងចំណោម​បរិយត្តិធម៌ ៣ប្រភេទ ដែល​ព្រះពុទ្ធ​សម្តែង គឺ​មាន​បរិយត្តិ​ទី១ ដែល​ប្រៀប​ដូច​នឹង​អាសិរពិស​កាច (អលគទ្ទូ​បម​បរិយត្តិ )។

ចំណេះដឹង​ដែល​យើង​រៀន​មិន​ត្រឹមត្រូវ ក៏​នាំផល​មិន​ត្រឹមត្រូវ ប្រៀប​ដូច​បុរស​ចាប់​ពស់វែក​ត្រង់​ខ្លួន ហើយ​ពស់វែក​ក៏​ចឹក​អវយវៈ​ណាមួយ​របស់​បុរស​រហូតដល់​ស្លាប់​ជីវិត។ តើ​អ្នកនិពន្ធ​ត្រូវ​មាន​សមាធិ​បែប​ណា​? ចិត្ត​លត់ដំ​ដោយ​អាយុ​ដែល​បាន​រស់នៅ​លើ​ផែនដី​បាន​យូរ​ក្តី ឬដោយសារតែ​ការ​ប្រឡូក​ក្នុង​ជីវិត​បាន​ច្រើន​ក្តី (ទង្វើ​ច្រើន​ឬកម្ម​ច្រើន​) ឬដោយ​ការសិក្សា​រៀនសូត្រ​ក្តី ឬដោយសារតែ​ការ​សមាធិ​ក្តី គឺ​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ឆាប់​ចាស់ទុំ​លឿន។ អ្នក​ដែល​រស់​លើ​ផែនដី​នេះ​បាន​យូរ ឬអ្នក​អាយុ​ច្រើន​ដែល​ធ្វើសកម្មភាព​ក្នុង​ជីវិត​បាន​តិច ឬបើ​បាន​ប្រឡូក​ជាក់ស្តែង​ក្នុង​ជីវិត​តិច គឺ​កម្រ​នឹង​មានចិត្ត​ចាស់ទុំ។ អ្នក​ដែល​មានចំណេះ​ដឹង​ច្រើន រៀនសូត្រ​បាន​ច្រើន ឬមានចំណេះ​ដឹង​ពេញ​ខ្លួន តែបើ​មិន​មាន​វិជ្ជា​សមាធិ ឬពុំ​បាន​បដិបត្តិ​សមាធិ​ជាប្រចាំ​ទេ ក៏​ចិត្ត​នេះ​ត្រឹមតែ​ជា​ចិត្ត​ថ្នាក់​បរិយត្តិ​ដែល​អាង​ទ្រឹ​ស្តី ឬអាង​ប្រាជ្ញាឈ្លាស​វៃ​ថ្នាក់​ខួរក្បាល​ប៉ុណ្ណោះ។ ចិត្ត​បែបនេះ គឺ​ពុំមែន​ជា​ចិត្ត​ចាស់ទុំ​ពិតប្រាកដ​ទេ ព្រោះ​ចិត្ត​នេះ វា​សង្កត់​ដោយសារតែ​ចំណេះដឹង។ ឧទាហរណ៍ អ្នកមាន​ចំណេះដឹង​ច្រើន​ពុំងាយ​ខឹង​ផ្តេសផ្តាស​ឡើយ ហើយ​ការ​ពុំងាយ​ខឹង​នេះ​ទៀតសោត ក៏​ពុំមែន​ចិត្ត​ខាងក្នុង​មិន​ខឹង​ពី​ធម្មជាតិ​ដែរ តែ​ខួរក្បាល​ឯណោះ​ទៅវិញ​ទេ ដែល​សង្កត់ចិត្ត​ថា “កុំ​ខឹង កុំ​ខឹង​... ទប់ ទប់​... អត់ធ្មត់ អត់ធ្មត់​... ខាំមាត់ ខាំមាត់​.... សង្កត់ចិត្ត សង្កត់ចិត្ត​...”។ ចំណេះដឹង​អាច​សង្កត់ចិត្ត​កុំឱ្យ​ខឹង តែ​ចិត្ត​មិន​អាច​ប្រយុទ្ធ​ឈ្នះ​នឹង​លោកធម៌​នៃ​ជីវិត​ឡើយ។ រី​ឯចំណេះ​អ្នក​ដែល​ដល់​ថ្នាក់​ពិសោធ​ជាក់ស្តែង​វិញ គឺ​ខុសគ្នា​ត្រង់ថា “បើ​ថា​មិន​ខឹង គឺ​មិន​ខឹង​ហើយ ព្រោះ​ជា​ចិត្ត​ចាស់ទុំ យល់ដឹង​ពី​សភាព​ពិត​នៃ​ធម្មជាតិ​”។

ខ្ញុំ​បាន​ជួបប្រទះ​អត្ថបទ​មួយ​ពី​លទ្ធិ​សាសនា​មួយ​ដែល​និយាយ​ពី​សិល្បៈ​នៃ​ការ​សរសេរ ដែល​ស្រប​នឹង​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ធ្លាប់ធ្វើ​ដោយខ្លួនឯង​កន្លងមក។ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​ពុំ​បាន​ចែករំលែក​ពីមុន ព្រោះ​រក​ទស្សនៈ​ស្រដៀង​សម្រាប់​ផ្ទៀងផ្ទាត់​ពុំ​មាន។ តើមាន​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​បែប​ណា​រវាង​សំណេរ និង​អ្នក​សរសេរ​ដែល​មាន​សមាធិ​ក្នុង​ខ្លួន​? ខ្ញុំ​នឹង​សាកល្បង​រៀប​រាប់​ខ្លះ​ៗទុកជា​ការពិចារណា​អំពី​លំដាប់៣ ក្នុង​ការ​សរសេរ​របស់​អ្នកនិពន្ធ។ លំដាប់​ទី១ គឺ​បញ្ជូល​គំនិត ឬស្វែងរក​ចំណេះដឹង ឬស្រាវជ្រាវ​ប្រមែប្រមូល​ប្រភព​គំនិត​ពីគ្រប់ទិស​ទី។ លំដាប់​ទី២ ក្រោយពី​ប្រមូល​គំនិត​បាន​ច្រើន​ហើយ គឺ​ត្រូវ​ព្យាយាម​គិត​ត្រិះ​ពិចារណា​ដោយ​ផ្ទិ​តផ្ទង់ គិត​ឱ្យ​អស់ពី​លទ្ធភាព​តាមដែល​អាច​ទៅរួច រួចហើយ​សរសេរ​នូវ​គំនិត​ដែល​ខ្លួន​វិភាគ​គិតឃើញ។ លំដាប់​ទី៣ ពេលណា​សរសេរ​អស់ពី​លទ្ធភាព​ហើយ ក៏​ឈប់​សរសេរ ហើយ​បង្វែរ​ខ្លួន​បង្វែរ​ចិត្ត​មក​សម្រាក​លំហែអា​រម្ម​ណ៍ បន្ទូរ​ចិត្ត​ឱ្យ​ទទេ គ្មាន​កង្វល់ គ្មាន​សម្ពាធ។ ការសម្រាក​នេះ គឺ​ដាច់ខាត​កុំ​គិត​អ្វី​ថែមទៀត​ទាំងអស់។ រក្សា​ចិត្ត​ឱ្យ​ស្ងប់ស្ងាត់ ហើយ​ទទេ​ដោយ​គំនិត។ វិធី​សាស្រ្ត​សរសេរ​បែបនេះ វា​ស្រដៀងនឹង​បច្ចេកទេស​មា​ធិ​មួយ​ប្រភេទ ដែល​តម្រូវ​ឱ្យ​អ្នក​សមាធិ​ស្រែក​ឱ្យ​ខ្លាំង​បញ្ចេញ​សេចក្តី​ខ្វល់ខ្វាយ ឬសេចក្តី​ឈឺចាប់ ឬភាព​តានតឹង​របស់​ខ្លួន​តាម​របៀប​ផ្សេង​ៗ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឱ្យ​ធូរ​អារម្មណ៍​ដែល​តានតឹង​ខាងក្នុង។ របៀប​នេះ ជារ​បៀ​បមួយ​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​អារម្មណ៍​អាក្រក់​ចោល។

ក្រោយពី​ការ​ស្រែក​អស់ចិត្ត​អស់ចង់​ហើយ ក៏​ចាប់ផ្តើម​ចូល​ដំណាក់កាល​ស្ងប់ស្ងាត់ ឬស្ងប់​ឈឹង លែងនិយាយ​លែង​ស្តី មិន​ខ្វាយ​ខ្វល់​នឹង​បរិយាកាស​ខាងក្រៅ តែ​ស្ងប់ស្ងាត់ ដក​ដង្ហើម​មួយ​ៗ បន្ទូរ​ចិត្ត លំ​ហែរ​កាយ (សម្រាកចិត្ត​សម្រាកកាយ​)។ នៅក្នុង​ន័យ​សមាធិ​បែបនេះ គឺ​ដោយសារតែ​មនុស្ស​ទទួល​បាន​ភាពល្អក់​កករ​ពី​ពិភព​ខាងក្រៅ​ច្រើនពេក ទើប​ការ​ស្រែក វា​ប្រៀប​ដូចជា​ការ​បញ្ចេញចោល​នូវ​អ្វី​ៗដែល​ល្អក់កករ​ខាងក្នុង​​ចិត្ត​ និង​ចុងក្រោយ​គឺ​ចូល​ដំណាក់​ស្ងប់​ឈឹង មិន​និយាយ​ស្តី មិន​ប្រតិកម្ម​...។ ក្នុង​ការ​សរសេរ​ក៏​អ៊ីចឹង​ដែរ ដ្បិត​អ្នក​សរសេរ​ត្រូវ​ចេះ​កាត់ចោល​នូវ​អ្វី​ដែល​មិនល្អ​ក្នុង​ពាក្យពេចន៍​នៃ​សំណេរ ហើយ​ទុក​តែ​អ្វី​ដែល​ល្អ និង​មានប្រយោជន៍។ តាម​បទ​ពិសោធ ខ្ញុំ​មើលឃើញ​ថា “មិនមែន​ចំណេះដឹង​ខួរក្បាល​តែ​ម្យ៉ាង​ទេ ដែល​អាច​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់​ចិត្តបាន តែ​វា​ត្រូវការ​ការ​ពិសោធ​ជាក់ស្តែង និង​ធ្វើ​ជាក់ស្តែង​តែម្តង​”។ អ្នកនិពន្ធ​ត្រូវ​មុជ​ជ្រៅ​ទៅ​ក្នុង​ជម្រៅ​ចិត្ត​អ្នកអាន​តាមរយៈ​ការ​សមាធិ​ប្រើប្រាស់​ថាមពល​ចិត្ត។ វិធី​សរសេរ​បែបនេះ ជាពិសេស​សំណេរ​ជាមួយនឹង​សមាធិ គឺ​អាច​នាំ​អ្នកនិពន្ធ​ខ្ជាក់​ពាក្យពេចន៍​មក​មាន​ទម្ងន់ ជាពិសេស​មានព្រលឹង។ នេះ​ជា​ការចែក​រំលែក​ប៉ុណ្ណោះ ជាពិសេស​ការចែក​រំលែក​នេះ វា​ស្ថិត​ត្រឹម​ក្របខណ្ឌ​នៃ​បទ​ពិសោធ​របស់ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ។ បើ​យើង​មានចំណេះ​ដឹង​ជាក់ស្តែង យើង​សមជា​គ្រូបង្រៀន ហើយ​បើ​យើង​មាន​ទាំង​គំរូ​ភាពល្អ​ថែមទៀត យើង​សមជា​អ្នក​បណ្តុះ​មនុស្ស​រុញ​ចរន្ត​សង្គម​ឱ្យ​រីកចម្រើន​ទៅមុខ​តាមរយៈ​សកម្មភាព​ជាក់ស្តែង​៕

ខ្មាសគេត្រង់ពាក្យថាមេម៉ាយ

នៅក្នុងសង្គមមនុស្សសម័យមុន រហូតមកដល់សម័យនេះ នៅតែប្រកាន់ភ្ជាប់ត្រង់ចំនុចមួយថាមនុស្សស្រីឲ្យតែជាម៉េមាយដឹងតែខ្មាសគេ ??? ចុះមានបាននិយាយថាមនុស្សប្រុសទៅជាពោះម៉ាយខ្មាសគេដែរទេ? មនុស្សដូចគ្នាហេតុអីក៏ដាក់បន្ទុកទៅលើមនុស្សស្រីធ្ងន់យ៉ាងនេះ? ដោយសារតែសង្គមមានមនុស្សចាំដាក់គំនាមមើលងាយដល់មនុស្សស្រីបែបនេះហើយទើបធ្វើឲ្យមនុស្សស្រីមួយចំនួនបាក់ទឹកចិត្ត ខ្លាចមិនហ៊ានសូម្បីប្រឈមមុខរឿងរ៉ាវទាំងអស់...... អ្នកខ្លះគ្នាទ្រាំស្ទើរតែឆ្កួតចិត្តដោយសារមិនចង់លែងលះព្រោះតែពាក្យមួយម៉ាត់ "ខ្មាសគេ" !!! ខ្មាសថាខ្លាចត្រូវគេសើចចម្អក ខ្មាសព្រោះខ្លាចគេថាយើងមនុស្សស្រីគំនិតមិនកើត ខ្មាសនឹងត្រូវក្លាយខ្លួនជាស្រីម៉េមាយ សួរថាខ្មាសគេនឹងគេមករួមសុខ រួមទុក្ខជាមួយយើងអត់? អ្នកដទៃគេមើលមកដឹងត្រឹមតែសំបកក្រៅនៃគ្រួសារយើង ផ្ទៃក្នងយ៉ាងណាមានតែសាមីខ្លួនយើងទើបដឹងច្បាស់ ដូច្នេះកុំទៅខ្វល់កុំទៅខ្មាសនឹងពាក្យដែលអត់ប្រយោជន៍ យើងគិតថាកើតមកជាតិជាមនុស្សស្រីគ្មានអ្នកណាចង់មានឈ្មោះជាស្រីម៉េមាយនោះទេ តែចាត់ទុកថាវាជាកម្មទៅចុះដែលយើងជួបគូមិនសមប្រកប !!! តែខ្ញុំថាគ្មានអីត្រូវខ្មាសអ្នកណាទេសម័យនេះហើយមនុស្សប្រុសគួរតែខ្មាសយើងជាមនុស្សស្រីវិញទើបត្រូវដែលមិនអាចបំពេញកាតព្វកិច្ចជាប្ដីដ៏ល្អ គ្មានសម្ថភាពឲ្យយើងបន្តផ្លូវជាមួយបាន ហើយកុំយកពាក្យថាមនុស្សស្រីបង្វិលចង្រាន្កមិនជុំយកមកប្រើក្នុងសម័យនេះ !!! មនុស្សស្រីទាំងអស់ស៊ូឡើង ធ្វើឲ្យមនុស្សប្រុសដឹងថាយើងមិនមែនទន់ខ្សោយឲ្យគេធ្វើបាបបាននោះទេ ម៉េមាយក៏បានឲ្យតែសប្បាយចិត្ត ជាជាងសំបកក្រៅមើលទៅស្រស់បំព្រង តែធាតុពិតស្ទើរតែកកឈាម ....

ត្រូវចាំថាជីវិតមនុស្សផ្សេងៗគ្នារឿងរ៉ាវដែលគេជួបយើងក៏មិនអាចដឹង រឿងរ៉ាវដែលយើងជួបគេក៏មិនអាចដឹងដូចគ្នា ដូច្នេះកុំសើចយំនឹងជីវិតអ្នកដទៃណាម្នាក់ព្រោះថាយើងពិតជាមិនដឹងថាថ្ងៃខាងមុខយើងនឹងយ៉ាងណានោះទេ ព្យាយាមធ្វើជាមនុស្សល្អយើងនឹងជួបតែអំពើល្អណា 💜

Cr. Socheata Chea

ចេះឈឺចាប់?

ប្រភព​នៃ​ការឈឺចាប់ ដំបូង​វា​កើតឡើង​ចេញពី​ខាងក្នុង​ខ្លួន​យើង ហើយ​ក្រោយមក យើង​ក៏​បង្ក​ការឈឺចាប់​ដល់​អ្នកដទៃ។ មនុស្សម្នាក់​នឹង​លែងសូវ​មានការ​ឈឺចាប់​ហើយ បើ​បាន​យល់ដឹង​ពី​ច្បាប់​ធម្មជាតិ និង​មើល​អ្វី​ៗក្នុង​សភាព​ពិត​របស់​វា។ ឧទាហរណ៍ ពេល​យើង​ឃើញ​ពស់​កំពុងតែ​ត្រូវរបួស យើង​ក៏​យក​វា​មក​ព្យាបាល​នៅផ្ទះ។ ពេល​ព្យាបាល​វា​ជាសះស្បើយ​ហើយ វា​ក៏​បែរជា​មក​ចឹក​យើង​ឱ្យ​របួស​វិញ។ ការឈឺចាប់​របស់​យើង​កើតឡើង​ដោយ​ខ្លោចផ្សា​បំផុត ព្រោះ​ក្នុងចិត្ត​យល់ថា “ធ្វើគុណ តែ​ត្រឡប់​មក​បាន​ជា​ទោស​”។ ពេល​យើង​ជួយ​នរណា​ម្នាក់ តែ​គេ​បែរ​បង្ក​ទុក្ខ​ដល់​យើង គឺ​យើង​ក៏​ឈឺចាប់។ ធម្មជាតិ​សត្វ​ពស់ វា​មិន​ស្គាល់​អ្នកណា​បាន​ជួយ​វា ឬអ្នកណា​នឹង​សម្លាប់​វា​ទេ ដ្បិត​បើ​យើង​នៅ​ជិត​វា​ពេក វា​នឹង​ការពារ​ខ្លួន​។ ធម្មជាតិ​មនុស្ស​អាក្រក់ មិន​ខ្វល់​ថា​មនោសញ្ចេតនា​របស់​អ្នកជួយ​ជ្រៅ​ប៉ុនណា​ទេ តែបើ​ពេលណា​បាន​ប្រយោជន៍​ហើយ គឺ​នឹង​តប​ទោស​មកវិញ។ នេះ​ជាស​ភា​ពិត​របស់​ធម្មជាតិ​ដែល​ខ្ញុំ​បានប្រៀប​ធៀប​ដោយសង្ខេប​រវាង​ពស់មានពិស និង​មនុស្ស​​​អាក្រក់ ដែល​បង្ក​សេចក្តី​ឈឺចាប់​ដល់​យើង។ តើមាន​អ្វី​ផ្សេងទៀត ដែល​អាច​នាំការ​ឈឺចាប់​ដល់​យើង​?

អ្នករៀន​សូត្រ​ចេះដឹង​ច្រើន និយាយ​ក៏​ច្រើន មិន​ស្គាល់​កាលៈទេសៈ ទូន្មាន​អ្នកណា​ម្នាក់​ម្តង​ហើយ​ម្តង​​ទៀត ក៏​នឹង​ត្រូវ​គេ​តបគុណ​មកវិញ​ដោយ​សម្តី​មើលងាយ។ មើលងាយ​ព្រោះ​អ្នករៀន​សូត្រ​ចេះដឹង​និយាយ​បានតែមាត់ តែ​មិន​ធ្វើសកម្មភាព​​សោះ មិន​អនុវត្ត​ឱ្យ​កើត​ផល។ អ្នកខ្លះ​មានចំណេះ​សម្រាប់​សម្ញែង អួត​ក្អេងក្អាង គ្មាន​ចរិត​សីលធម៌ ចូលចិត្ត​ជាន់​អ្នកដទៃ​គ្មាន​ហេតុផល ឬចូលចិត្ត​វាយប្រហារ​មនុស្ស​ល្អ​ៗ ក៏អាច​ត្រូវ​គេ​មើលងាយ​ថា “មានចំណេះ តែ​ឥត​ជ្រាប​ជាច​រិត​”។ អ្នករៀន​សូត្រ​ខ្លះទៀត ចេះ​គឺ​ចេះ​ហើយ តែ​ចេះ​ពូកែ​ខាង​ធ្វើ​អាក្រក់ លក់​ឧត្តមគតិ អាង​ចំណេះដឹង ចង់ឱ្យ​អ្នកដទៃ​គោរព ក៏​នឹង​បែរជា​ត្រូវ​មនុស្ស​សាមញ្ញ​ល្អ​ៗមើលងាយ មើល​ថោក ព្រោះ​គ្មាន​មនសិការ​ក្នុង​ចំណេះ។ មិនទាន់​មាន​សមត្ថភាព​ចេះ​ប្រើប្រាស់​ចំណេះ​ឱ្យ​ត្រឹមត្រូវ ក៏​ត្រូវ​អ្នកដទៃ​មិន​គោរព​ឱ្យ​តម្លៃ​, មានចំណេះ​ដឹង តែ​លក់​ខួរក្បាល​ឱ្យ​មនុស្ស​អាក្រក់ ក៏​ត្រូវ​អ្នកដទៃ​ខ្ពើម​មិន​ឱ្យ​តម្លៃ​, មានចំណេះ​ដឹង​ហើយ តែ​មិនទាន់​ចេះ​រៀបចំ​ចរិតលក្ខណៈ​ខ្លួន​ឱ្យ​ស័ក្តិសម​ជា​អ្នកចេះដឹង ក៏​ត្រូវ​អ្នកដទៃ​ប្រមាថមើលងាយ។ ស្ថានភាព​ទាំងនេះ​សុទ្ធតែ​ជា​ភាព​ជូរចត់​នៃ​ជីវិត។ មានការ​ឈឺចាប់​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត ដែល​ជា​បញ្ហា​ធំ​បំផុត​ក្នុង​សង្គម ជាពិសេស​ក្នុងចំណោម​ចិត្ត​សាស្រ្ត​យុវជន​និង​អ្នក​ទន់ខ្សោយ។ តើ​ជា​ការឈឺចាប់​អ្វី​?

នៅ​ពីក្រោយ​ចំណេះដឹង និង​ការអនុវត្ត​ គឺជា​ឥរិយាបថ​នៃ​ការស្វែងរក​ចំណេះដឹង។ នៅ​ពីមុខ​ចំណេះដឹង គឺ​ការអនុវត្ត​ចំណេះដឹង​ឱ្យ​កើតជា​ផ្លែផ្កា។ នៅ​ពីមុខ​លទ្ធផល គឺជា​លទ្ធផល​ដែល​នាំ​ប្រយោជន៍​រួម ឬមិន​បំផ្លាញ​មនុស្ស​ល្អ។ ខ្ញុំ​សុំ​សង្កត់​ពាក្យ​ថា “មិន​បំផ្លាញ​ប្រយោជន៍​មនុស្ស​ល្អ​” ដោយ​ឱ្យ​យើង​គិត​ឱ្យ​ច្បាស់​ថា “ការ​មិន​បៀតបៀន​អ្នកដទៃ គឺ​សំដៅយក​អ្នកដទៃ​ដែល​ជា​មនុស្ស​ល្អ​”។ រី​ចំណែក​មនុស្ស​អាក្រក់​វិញ ខ្ញុំ​និយាយ​ឱ្យ​អាក្រក់​ស្តាប់​បន្តិច​ថា “ទោះ​យើង​មិន​បៀតបៀន​មនុស្ស​អាក្រក់ ក៏​មនុស្ស​អាក្រក់​មិន​ឱ្យ​យើង​រស់នៅ​សុខ​ដែរ​”។ នេះ​ជាស​ភាព​ពិត​មួយ​នៃ​ធម្មជាតិ​ដែល​មិន​អាច​ប្រកែក​បាន​ឡើយ។ ជីវភាពរស់នៅ​របស់​ជាតិសាសន៍​នី​មួយ​ៗ គឺ​គ្មាន​ជាតិសាសន៍​ណាមួយ ឬមនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ដែល​មិន​ត្រូវ​មនុស្ស​អាក្រក់​ធ្វើបាប ឬគាបសង្កត់​ទេ ដ្បិត​វា​គ្រាន់តែ​តិច​ឬច្រើន​ប៉ុណ្ណោះ។ យើង​អាច​មើលឃើញ​ទង្វើ​ពុករលួយ បទឧក្រិដ្ឋ ការ​គាប​សង្គ​ត់ បក្ស​ពួក​និយម និង​ទង្វើ​អា​ក្រ​ក់ៗ​នានា​ជាច្រើន ជាពិសេស​ចេញពី​អ្នកមាន​អំណាច​ហូរហៀរ។ អ្នកខ្លះ​ធ្វើការ​ប្រាក់ខែ​តិច តែ​ពេល​មើល​ទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចជា​អ្នកធ្វើការ​ប្រាក់ខែ​រាប់​លាន​ដុល្លារ ឬដូច​ទ្រព្យ​អ្នករក​ស៊ី​មានបាន​ស្របច្បាប់។ យើង​ដឹង​ដោយ​អារម្មណ៍​និង​ការ​គិតពិចារណា​តាម​បែប​តក្កវិជ្ជា​យ៉ាង​ប្រត្យក្ស គឺ​ប្រាកដជា​មានអំពើ​ពុករលួយ ឬទង្វើ​អាក្រក់​ណាមួយ​នៅ​ពីក្រោយ ឬដោយសារ​ការប្រើអំណាច​ធំ​ខុសច្បាប់​ជាមិនខាន។ សំណួរ​សួរ​បន្ត​ថា “ចុះបើ​យើង​អាច​ដឹង ឬបានឃើញ​នឹង​ភ្នែក តើ​យើង​អាច​ធ្វើអ្វី​ខ្លះ​ក្នុង​ការស្វែងរក​យុត្តិធម៌​?”

អ្នកខ្លះ​អាច​ស្រែក​ជេរ អ្នកខ្លះ​អាច​បន់ព្រះ​ដាក់ទំនាយ អ្នកខ្លះ​ខ្ពើមរអើម។ល។ សំណួរ​បន្ត​ថា “តើ​បាន​ប្រយោជន៍អ្វី គ្រាន់តែ​សម្តី​ជេរប្រមាថ​ពីរបី​មាត់ តើ​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​អាក្រក់​ក្លាយទៅជា​មនុស្ស​ល្អ​? តើ​អាច​ទៅរួច​ទេ​?” ចុងក្រោយ យើង​ជា​អ្នក​ល្អ​នៅតែ​ក្អួតឈាម​ដោយសារតែ​ទង្វើ​អយុត្តិធម៌​ជាក់ស្តែង​របស់​មនុស្ស​អាក្រក់​ដដែល។ តើ​បាន​ប្រយោជន៍អ្វី​? ខ្ញុំ​សុំ​និយាយ​ក្នុង​បរិបទ​នយោបាយ​បន្ថែម​ទៀត។ ក្នុង​ន័យ​នយោបាយ អ្នកនយោបាយ​ខ្លះ សខ្មៅ ល្អអាក្រក់ ថោកទាប​ឬថ្លៃថ្នូរ ស្ទើរតែ​អ្នកនយោបាយ​មិនសូវ​ខ្វល់ តែ​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​ខ្វល់ គឺ​លទ្ធផលជាក់​ស្តែង​និយម។ យើង​តែងឃើញ​ឃាតកម្ម​លើ​អ្នកនយោបាយ គឺ​កើត​ពី​ទំនាស់​នយោបាយ ជាពិសេស​អ្នកមាន​អំ​ណាច​ធំៗ។ ក្នុង​បរិបទ​ច្បាប់ មេធាវី​គឺជា​អ្នក​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​សទៅ​ជា​ខ្មៅ ឬខ្មៅ​ទៅ​ជាស ល្អ​ទៅជា​អាក្រក់ មានទោស​ទៅជា​គ្មាន​ទោស គ្មាន​ទោស​ទៅជា​មានទោស ជាពិសេស​ក្នុង​សង្គម​បក្ស​ពួក​និយម។ ខ្ញុំ​និយាយ​នេះ គឺ​ស្ទើរតែ​កើតឡើង​ទូទៅ​នៃ​បរិបទ​សង្គម​នៃ​ពិភពលោក។ តើមាន​អ្វី​ដែល​អាច​ឈ្នះ​អ្នកមាន​អំណាច និង​អ្នកមាន​លុយ​? អ្នកទទួល​រង​នូវ​ទង្វើ​អយុត្តិ​មធម៌​ខ្លះ បាន​ត្រឹមតែ​ជេរ ដាក់ទំនាយ។ តើ​បាន​ប្រយោជន៍អ្វី ដ្បិត​ថ្ងៃក្រោយ មនុស្ស​អាក្រក់​ដែល​មានអំណាច​នឹង​បន្ត​ធ្វើបាប​អ្នកក្រ​ទន់ខ្សោយ​ដដែល​? អ្វី​ៗដែល​កើតឡើង​ចំពោះ​អ្នក​ទន់ខ្សោយ គឺ​សុទ្ធតែ​កើតឡើង​តាមរយៈ​ទង្វើ ដែល​ជាសកម្ម​ភាព​ជាក់ស្តែង។ ខ្ញុំ​ចង់​សួរ​បន្ត​ថា “ចុះ​អ្ន​កល្អ​ៗ អ្នកចេះដឹង អ្នក​ពូ​កែ​ទ្រឹ​ស្តី តើ​អាច​ធ្វើអ្វី​បាន ក្រៅតែ​ពី​ទ្រឹ​ស្តី​?”

ចំណេះដឹង​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​នាំ​ឱ្យ​យើង​មាន​អត្តា​ខ្ពស់ ឬអញនិយម​ខ្ពស់ វា​គឺជា​ចំណេះដឹង​ដែល​នឹង​បំបែក​សាមគ្គី និង​ការ​ស្រុះស្រួល​សង្គម។ អ្នក​ដែល​មានចំណេះ​ដឹង តែ​មិន​ប្រឹង​ធ្វើសកម្មភាព​ជាក់ស្តែង ក៏​ប្រហែលជា​ត្រូវ​រង​ចាំ​ទទួលការ​ឈឺចាប់​ពី​ទង្វើ​អាក្រក់​របស់​មនុស្ស​អាក្រក់​បន្ត​ទៀត។ ក្រៅពី​នេះ គឺ​ឈ្លោះ​ទាស់ទែង​នឹងគ្នា​ឯង ដែល​ជា​អ្នកមាន​គោលដៅ​រួម​ដូចគ្នា។ ជា​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត បក្សនយោបាយ​ពីរ​បី​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា ហើយ​ក្រោយមក​បែកបាក់​គ្នា គឺ​គ្មាន​អ្នកណា​បំបែកបំបាក់​ទេ គឺ​បែកបាក់​គ្នាឯង ហើយ​ខ្លួនឯង​ជា​អ្នក​កម្ទេច​ក្រុម​ខ្លួនឯង។ នៅក្នុង​ភាពយន្ត​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​សាម​កុក​, បើកុំតែ​លូ​ស៊ូ​ប្រឹងប្រែង​រក្សា​សម្ពន្ធ ម៉្លេះ​ឆាវ ឆាវ វាយ​ដណ្តើម​បាន​ទឹកដី​តាំងពី​ភាគ​ដំបូង។ ចង្ក្រាន​ដែល​មាន​មុំ​បី បើ​មួយ​រលំ​ហើយ គឺ​មួយទៀត​ក៏​មិន​អាច​ប្រើការ​កើត​ដែរ។ ទីបំផុត​ទៅ ទាស់ទែង​នឹងគ្នា​ឯង ច្រណែន​នឹងគ្នា​ឯង ដណ្តើម​មុខមាត់ លើកតម្កើង​តែ​គ្នាឯង​...។ ឥរិយាបថ​នេះ គឺជា​ការ​ខ្ពើមរអើម​ផង​និង​ជា​ការឈឺចាប់​ផង។ តើ​គោលបំណង​នៃ​អត្ថបទ​នេះ ខ្ញុំ​ចង់និយាយ​ពី​អ្វី​? ផល​នៃ​ការទាស់ទែង​ទស្សនៈ ផល​នៃ​ការ​មិន​ធ្វើសកម្មភាព​ជាក់ស្តែង គឺ​គ្មានអ្វី​ផ្សេង ក្រៅតែ​ពី​វេទនា​ទាំងអស់គ្នា​ទេ។ ទស្សនៈ​អ៊ី​ស្លាម​សាសនា​និយាយ​ពី​ជំនឿ​មនុស្ស​ល្ងង់ ប្រៀប​ដូចជា​ចំណេះដឹង​ដែល​ឡើង​ខ្ពស់​មិន​ផុត​ស្លាបប្រចៀវ​ខ្លួនឯង។

ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​អ្នក​យល់​ច្បាស់​ពី​ចំណេះដឹង គឺ​ស្គាល់​សញ្ញា​នៃ​ចំណេះដឹង ហើយ​ប្រើប្រាស់​ចំណេះដឹង​ឱ្យ​កើតជា​ប្រយោជន៍។ ជឿ​ព្រះ តែ​មិន​គោរព​តាម​បញ្ញ​ត្តិ​ព្រះ ឬមិន​ធ្វើតាម​សេចក្តីល្អ​ដែល​ព្រះ​បង្រៀន។ ជឿ​លើ​ចំណេះដឹង តែ​មិន​អនុវត្ត​ចំណេះដឹង។ ចេះ​ឈឺចាប់ តែ​មិន​ប្រឹង​ធ្វើសកម្មភាព​ជាក់ស្តែង បែរជា​ឈ្លោះ​ទាស់ទែងគ្នា​ឯង។ រស់នៅ​ឈឺចាប់ ស្លាប់​ទៅ​ក៏​ឈឺចាប់ អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ​ក៏​ឈឺចាប់។ តើមាន​ពាក្យ​ណា​ផ្សេង​ដែល​អាច​ជំនួស​ពាក្យ​ឈឺចាប់​បានទេ​? បើ​ចង់ឱ្យ​សង្គម​ជាសះស្បើយ​ពី​ជំងឺ លុះត្រាតែ​ជន​សង្គម កុំ​ធ្វើជា​មនុស្ស​ឈឺ។ ឈឺ​ព្រោះ​មិន​ស្វែងរក​ចំណេះ​, ឈឺ​ព្រោះ​មិន​អនុវត្ត​នូវ​ចំណេះ​, ឈឺ​ព្រោះ​យកចំណេះ​មក​ឈ្លោះ​គ្នា​, ឈឺ​ព្រោះ​មានតែ​ចំណេះ តែ​ខ្វះ​សីលធម៌ បាត់​ឧត្តមគតិ អាត្មានិយម។ ដូច្នេះ​ជំងឺសង្គម មិនថា​សង្គម​ណា​ទេ គឺ​វា​សមនឹង​នៅជា​មួយ​ព្រលឹង​មនុស្ស​ប្រភេទ​បែប​ខាងលើ។ សរុប​ដោយសង្ខេប អ្នកណា​ដែល​ចង់ឱ្យ​ខ្លួន​ចេះដឹង គឺ​ត្រូវ​ប្រឹងរៀន។ អ្នកណា​ដែល​ចង់បាន​លទ្ធផល​ពី​ចំណេះដឹង គឺ​ត្រូវ​ប្រឹង​ធ្វើ​ជាក់ស្តែង ហើយ​បើ​​ស្រឡាញ់​​សង្គម កុំ​ភ្លេច​ការសិក្សា​អប់រំ។ ចាប់ចោរ​ត្រូវការ​ភស្តុតាង​ជាក់ស្តែង រី​ឯសាង​សង្គម​ដែល​លែង​មាន​ទង្វើ​អយុត្តិធម៌ គឺ​ត្រូវការ​ការ​យកចំណេះ​ដឹង​ទៅ​អនុវត្ត​ជាក់ស្តែង។ ទង្វើ​អាក្រក់​នឹង​រលាយ​បាត់ ដរាបណា​​​មនុស្ស​ល្អ​អនុវត្ត​​សេចក្តីល្អ​​បាន​ច្រើន។ ទង្វើ​អយុត្តិ​នឹង​លែង​មាន ដរាប​មនុស្ស​ជឿ​លើ​ការ​តស៊ូ​ប្រយុទ្ធ​តាមរយៈ​ចំណេះដឹង​បែប​ជាក់ស្តែង​និយម។ តើ​ធម្មជាតិ​អ្នក​ខ្លាំង​ឯណា​ដែល​មានចិត្តចង់​ចរចា​ជាមួយនឹង​អ្នក​ខ្សោយ​? តើ​ធម្មជាតិ​ជា​សត្វ​តោ​ឯណា​ដែល​ចង់​ចរចា​ជាមួយ​នឹង​សត្វ​ចៀ​ម​? អត្ថបទ​នេះ គឺ​ពុំ​សំដៅលើ​សង្គម​ណាមួយ​ឡើយ តែ​សម្រាប់​ការសិក្សា​រៀនសូត្រ​ពី​បទ​ពិសោធ​ទូទៅ​នៃ​មនុស្សជាតិ​៕