ត្រូវយល់អ្វីខ្លះមុនអានសៀវភៅសាសនា?

សាសនា គឺជាអាហារផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្ស ប្រៀបដូចជានយោបាយ គឺជាអាហារផ្លូវកាយរបស់ប្រជាជនក្នុងសង្គម។ មនុស្សខ្លះនិយាយថាខ្លួនគ្មានសាសនាទេ។ អ្នកខ្លះទៀតមានជំនឿលើសាសនានេះ ឬសាសនានោះ។ នៅលើលោកនេះ គ្មាននរណាម្នាក់ដែលអាចរស់នៅបានដោយឥតសាសនាទេ ដ្បិតសាសនាមានន័យថា “សេចក្តីល្អក្នុងចិត្ត”។ អ្នកដែលគ្មានសេចក្តីល្អនៅក្នុងចិត្ត បើទោះបីជាមានសាសនា ក៏ហៅថាគ្មានដែរ។ ឱ្យតែមនុស្សបាត់បង់មនោសញ្ចេតនានៃសេចក្តីល្អហើយ គឺមនុស្សយើងនឹងក្លាយទៅជាឆ្កែចចកចំពោះមនុស្សដូចគ្នាភ្លាម។ ក្នុងពិភពលោក ខ្ញុំអាចនិយាយបានថា “ចំនួនមនុស្សមានច្រើនប៉ុនណា មានចំនួននិកាយសាសនា ក៏មានចំនួនច្រើនយ៉ាងនោះដែរ”។ ហេតុអ្វីក្នុងនាមជាយើងជាអ្នកអានត្រូវយល់ដឹងពីរឿងសាសនា?

នៅក្នុងគម្ពីរបុរាណ “វេទាន្ត - Vedanta” របស់ឥណ្ឌាដែលគម្ពីរនេះជាស្នូលនៃសាសនា បានលើកឡើងពីទំនាស់សាសនាក្នុងនាមជាសាសនិក (អ្នកកាន់សាសនា) ថា “បើព្រះពុទ្ធ ព្រះវិស្ណុ ព្រះអាឡោះ ព្រះយេស៊ូ និងព្រះធំៗដែលបានបង្កើតសាសនា អង្គុយជជែកគ្នាក្នុងបន្ទប់មួយអំពីបញ្ហាសន្តិភាព គឺយើងនឹងមិនឃើញទំនាស់ទាស់ទែងគ្នាឡើយ”។ ប៉ុន្តែបើឱ្យមេសាសនាធំៗ ឬមេនិកាយសាសនាធំៗដែលជាមនុស្ស មកអង្គុយជជែកគ្នាពីគោលជំនឿសាសនា គឺបុគ្គលជាមេសាសនានឹងអាចឈ្លោះទាស់ទែងគ្នា ប្រកាន់បក្សពួកចំពោះគ្នា និងបែកបាក់សាមគ្គីជាមិនខាន”។ នេះជាឥរិយបថរបស់មនុស្សជាតិ។ ដូច្នេះហើយ ទើបបានជាស្ទើរតែគ្រប់សាសនា មានការបែកបាក់និកាយ មិនថាជាសាសនាព្រះពុទ្ធ ក៏មានការបែកបាក់ទាស់ទែងគ្នាដែរ (ហីនយាន និងមហាយាន)។ ការបែកបាក់និកាយ គឺស្មើនឹងបំបែកអំណាចដែលគ្មានការអនុញ្ញាតិពីព្រះក្នុងសាសនាធំៗឡើយ។ ចិត្តមនុស្សខុសពីចិត្តព្រះ។

នេះជាមូលហេតុដែលយើងជាអ្នកអានសៀវភៅសាសនាត្រូវតែយល់ និងជាពិសេសអំណានសៀវភៅសាសនាក្នុងនាមជាអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ ចង់យល់ដឹងពីទស្សនៈ ឬគោលជំនឿដែលសាសនានីមួយៗប្រតិបត្តិ។ ជាទស្សនៈខ្ញុំផ្ទាល់ ខ្ញុំយល់ថា “គ្រប់សាសនាទាំងអស់សុទ្ធតែមានលក្ខណៈគោលជំនឿពិសេសៗដោយឡែកពីគ្នា”។ ចំពោះអ្នកខ្លះយល់ថា “សាសនានេះល្អជាងសាសនានោះ ឬសាសនានោះល្អជាងសាសនានេះ”។ ការយល់បែបនេះមិនខុស ក៏មិនត្រឹមត្រូវដែរ។ គ្មានសាសនាណាដែលក្តោបយកសច្ចភាពតែម្នាក់ឯងបានទេ។ តួយ៉ាងដូចជាព្រះពុទ្ធសាសនារកឃើញច្បាប់កម្មផល ច្បាប់ហេតុផល....។ រីចំពោះសាសនាគ្រិស្ទរកឃើញច្បាប់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់។ មានសាសនាជាច្រើនផ្សេងៗទៀតបានរកឃើញច្បាប់សច្ចភាពផ្សេងៗដែលមាននៅក្នុងធម្មជាតិដោយឡែកពីគ្នា។ ច្បាប់ទាំងនេះ គឺជាសុទ្ធតែជាសច្ចភាពដែលមានក្នុងធម្មជាតិ។ តើសច្ចភាពក្នុងន័យនេះ ខ្ញុំចង់សំដៅទៅលើអ្វី?

មានព្រះពុទ្ធក្តី ឬគ្មានព្រះពុទ្ធក្តី ច្បាប់កម្មផល ឬច្បាប់ហេតុផល គឺនៅតែមាននៅក្នុងធម្មជាតិ។ មានព្រះយេស៊ូក្តី ឬគ្មានព្រះយេស៊ូក្តី ក៏ច្បាប់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់នៅតែមាននៅក្នុងធម្មជាតិ និងដំណើរការក្នុងធម្មជាតិជាប្រក្រតី។ លើសពីនេះមាន មានកាលីឡេ (Galileo Galilei) ក្តី ឬគ្មានកាលីឡេក្តី ក៏ព្រះផែនដីនៅតែវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ មានអៃសាក់ ញូវតុន (Isaac Newton) ក្តី ឬគ្មានអៃសាក់ ញូវតុនក្តី ក៏ច្បាប់ទំនាញផែនដីនៅតែមាន។ មានសាសនា និងអ្នកប្រាជ្ញវិទ្យាសាស្រ្តជាច្រើនទៀតដែលបានរកឃើញ (មិនមែនបង្កើត) ច្បាប់ធម្មជាតិ ដែលហៅថា “សច្ចភាព” ដែលគ្មានបុគ្គលណាម្នាក់អាចឱបក្រសោបយកម្នាក់ឯងបានឡើយ។ បើយើងមានជំនឿលើសាសនាណាមួយ គឺសូមធ្វើជាមនុស្សដែលជីកអណ្តូងសាសនារបស់ខ្លួនឱ្យបានជ្រៅនិងចេញទឹកអាចបរិភោគបាន (ប្រតិបត្តិ)។ នេះមានន័យថា “អ្នកខ្លះរៀនទ្រឹស្តីសាសនាខ្លះបានតិចតួច ក៏កើតចិត្តប្រមាថលើសាសនាដទៃ”។ នេះមានន័យថាយើងរៀនបានតិច តែចូលចិត្តប្រមាថ។ អ្នកដែលសិក្សាបានច្រើន តែងមិនប្រមាថទេ រីឯអ្នកដែលប្រមាថ គឺច្រើនតែបុគ្គលអវិជ្ជាក្នុងរឿងណាមួយ (ទោះបីជាទស្សនវិទូក៏ដោយ)។ តើទស្សនវិទូណាដែលប្រមាថថាគ្មានអត្ថិភាពរបស់ព្រះ?

ទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់ ហ្វ្រីឌ្រិច និហ្សឺ (Friedrich Nietzsche) បានសួរទៅសម្តេចប៉ាបក្នុងវិហារថា “បើសិនជាមានព្រះជាម្ចាស់ពិតមែន សូមឱ្យព្រះរបស់អ្នកធ្វើអភិនិហារឱ្យនាឡិកានៅលើជញ្ជាំងនេះឈប់ដើរ”។ នេះជាការប្រមាថរបស់និហ្សឺទៅលើអត្ថិភាពរបស់ព្រះក្នុងសាសនាគ្រិស្ទ។ នេះជាពិភពទស្សវិជ្ជាដែលទស្សនវិទូខ្លះជាបុគ្គលស្ថិតក្នុងពិភពគំនិត ដែលពាល់មិនដល់ពិភពចិត្ត ពិភពព្រលឹងក្នុងកាយ និងពិភពអរូបិយ។ ខ្ញុំប្រើពាក្យអរូបិយ គឺចង់មានន័យថា “អ្វីៗដែលមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែក”។ អ្វីដែលភ្នែកមើលមិនឃើញ គឺជាពិភពព្រលឹង ឬពិភពចិត្ត។ ទ្រឹស្តីពុទ្ធនិយមបកស្រាយបានល្អបំផុតស្តីពីធាតុនាម (វិញ្ញាណ) និងរូប (កាយ)។ ពិភពវិញ្ញាណគ្មានសាសនាណាជាអ្នកបង្កើតទេ តែវាសច្ចភាពដែលមានក្នុងធម្មជាតិ។ ខ្ញុំចាត់ទុកខ្លួនឯងជាមនុស្សម្នាក់ដែលរស់នៅជាមួយនិងពិភពគំនិតនេះច្រើន តែខ្ញុំក៏បានដើរហួសផុតពិភពគំនិតនេះ រហូតដល់ពិភពអរូបិយដែរ។ ចំណេះដឹងទាំងនេះ ទោះបីមានអ្នកខ្លះរៀនបានខ្ពស់ សញ្ញាបត្រច្រើន ក៏មិនប្រាកដថានឹងបានជួបដោយផ្ទាល់ដែរ។ អ្នកខ្លះវិញ លុះដល់ស្លាប់ទៅវិញ ក៏គ្មានសូម្បីតែឱកាសបានពាល់សច្ចភាពដែលភ្នែកមើលមិនឃើញនេះដែរ។

នេះជាទស្សនៈស្នូលជាមូលដ្ឋានក្នុងជម្រៅសាសនាដ៏ច្រើន ដែលយើងគួរមានគ្រឹះ មុននឹងអានសៀវភៅសាសនា។ សាសនាខ្លះ ប្រៀបដូចជាមនោគមវិជ្ជាពង្វក់មនុស្សឱ្យស្ថិតក្នុងជំនឿងងឹតងងុល និងប្រើប្រាស់តឹកតាងហេតុផលតក្កវិជ្ជានាំបញ្ញាមនុស្សស្លាប់ផងក៏មាន។ ជំនឿសម្លាប់បញ្ញា។ កាលណាគេនិយាយពីពាក្យថា “ជំនឿ” គឺមានន័យថាការជឿក្នុងថ្នាក់ប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃខួរក្បាល ឬជាភាសាអង់គ្លេសថា “Believe”។ ពាក្យថា “Believe” នេះ គឺជាជំនឿដែលសំដៅទៅលើការជឿអ្វីមួយដោយយោងទៅតាមថ្នាក់ហេតុផល។ Believe វាខុសពី “Touch” ហើយពាក្យនេះប្រែថា “ពាល់ក្នុងថ្នាក់អារម្មណ៍ ឬចិត្ត” ដែលនិយាយអំពីការពាល់ក្នុងកម្រិតចិត្ត។ សូមពិចារណាសម្ព័ន្ធនេះ “Head -> Believe -> Logic (ខួរក្បាលតែងរស់នៅក្នុងពិភពហេតុផល ឬតក្កវិជ្ជា)” និង “Heart -> Touch -> Trust (បេះដូងតែងរស់នៅក្នុងពិភពនៃថ្នាក់ពាល់ចិត្ត ឬមិនស្ថិតក្នុងថ្នាក់ហេតុផលទេ)”។ រឿងខ្លះ វាត្រូវ តែគ្មានហេតុផលទេ ឬរឿងខ្លះ វាពិត តែគ្មានហេតុបញ្ចាក់ថាពិតទេ។ ចំណែករឿងខ្លះវិញ វាពិតក្នុងថ្នាក់ហេតុផល តែបេះដូងមិនពាល់ ឬបេះដូងមិនយល់ទេ។ ឧទាហរណ៍ សេចក្តីស្រឡាញ់គ្មានហេតុទេ។ អ្នកខ្លះសួរទៅមិត្តខ្លួនថា “ហេតុអ្វីស្រឡាញ់បុរសម្នាក់នេះ ដ្បិតបុរសនេះក្រ ល្ងង់ ហើយមិនឆ្លាត មិនស្អាតផង!” បើបេះដូងស្រឡាញ់ហើយ ត្រូវឆ្លើយយ៉ាងណា?

នេះជាភាពខុសគ្នារវាងខួរក្បាល និងបេះដូង។ បើយើងអាចយល់ពីអ្វីដែលខ្ញុំលើកឡើងខាងលើ គឺស្មើនឹងយល់ពីចិត្តនិងកាយ។ ប្រទេសមួយយកសាសនាណាមួយជាគោលការណ៍ ឬជាសាសនារបស់រដ្ឋ គឺដោយសារជាប់ទាក់ទងនឹងស្ថានភាពភូមិ ប្រជាសាស្រ្ត នយោបាយ ប្រពៃណី ចរិតលក្ខណៈនៃប្រជាជន និងផ្នត់គំនិតសង្គម។ គ្រប់សាសនាទាំងអស់ គឺមានលក្ខណៈល្អពិសេសដោយឡែកៗពីគ្នា។ អំណានសៀវភៅសាសនា ត្រូវអានដោយប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត! សូមសន្តិភាពផ្លូវចិត្ត ដោយជៀសឱ្យផុតពីគំនិតស្អប់ស្រឡាញ់។ ស្ងប់ល្អជាងសុខ។ សុខល្អជាងទុក្ខ។ ទុក្ខផងសុខផង គឺជាជីវិតមនុស្សដែលមានធាតុព្រះក្នុងខ្លួនតិច (God-man)។ ចិត្តរបស់ព្រះ គ្មានសេចក្តីសុខឯណា ស្មើនឹងសេចក្តីស្ងប់ទេ៕

____

សៀវភៅថ្លៃ?

រាល់លទ្ធផលអស្ចារ្យ វាសុទ្ធតែកើតចេញពីការតស៊ូដ៏លំបាក។ បែបនេះហើយទើបបានជាអតីតមេដឹកនាំផ្តាច់ការ អាឌុល អ៊ីត្លែរ (Adolf Hitler) មានទស្សនៈថា “ជ័យជម្នះដែលគ្មានឧបសគ្គ គឺជាជ័យជម្នះធម្មតា តែជ័យជម្នះដែលជួបឧបសគ្គ គឺជាជ័យជម្នះជាប្រវត្តិសាស្រ្ត”។ មនុស្សជោគជ័យពីរនាក់ មានម្នាក់ត្រូវបានពិភពលោករៀនសូត្រយកជាគំរូតាម និងម្នាក់ទៀតជោគជ័យដូចគ្នាដែរ តែបែរជាគ្មានអ្នកចាប់អារម្មណ៍ទៅវិញ។ តើមូលហេតុអ្វី? ចម្លើយ គឺដូចនឹងទស្សនៈរបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការអ៊ីត្លែរអ៊ីចឹង។ បើកូនអ្នកមានប្រឹងរហូតបានលទ្ធផល១០ រីកូនអ្នកក្រប្រឹងដូចគ្នាដែរ រហូតដល់បានលទ្ធផល១០ តើអ្នកណាខ្លាំងជាង, តើអ្នកណាដែលមនុស្សសាមញ្ញគួររៀនសូត្រតាម, និងតើអ្នកណាដែលអស្ចារ្យជាង? ចម្លើយ គឺដូចនឹងទស្សនៈរបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការអ៊ីត្លែរអ៊ីចឹង ដ្បិតអ្វីដែលអស្ចារ្យ គឺវាត្រូវអាស្រ័យទៅលើការខិតខំប្រឹងប្រែងដ៏លំបាកអស្ចារ្យ។ តើខ្ញុំនឹងប្រៀបធៀបយ៉ាងណារវាងសៀវភៅ និងទស្សនៈដែលរៀបរាប់ខាងលើ?

សៀវភៅដែលថោកបំផុត គឺជាប្រភេទសៀវភៅដែលអ្នកអានចេះ ហើយមានប្រយោជន៍អាចប្រើប្រាស់បានជាក់ស្តែង ធ្វើឱ្យជីវិតយើងសុខសប្បាយ។ លុយមិនអាចធៀបនឹងចំណេះបានទេ ពីព្រោះចំណេះជាម្តាយរបស់លុយ (ចំណេះជាអ្នកបង្កើតលុយ)។ សៀវភៅខ្លះមានតម្លៃថ្លៃកប់ពពក តែតម្លៃនៃខ្លឹមសារនៃទស្សនៈ គឺមិនថ្លៃដូចតម្លៃសៀវភៅទេ។ ទោះបីជាសៀវភៅ១ក្បាល តម្លៃ៤០០០រៀល ក៏ដោយ ឱ្យតែគ្មានខ្លឹមសារអប់រំត្រឹមត្រូវហើយ គឺស្មើនឹងគ្មានតម្លៃឡើយ។ ទោះបីជាសៀវភៅ១ក្បាល មានតម្លៃ ៤០០០០រៀល ក៏ដោយ តែបើមានខ្លឹមសារអប់រំត្រឹមត្រូវហើយ គឺសៀវភៅនេះនៅតែមានតម្លៃធូរថ្លៃ ឬថោកសមរម្យ។ នេះជាការប្រៀបធៀបរវាងតម្លៃលុយ និងតម្លៃនៃសៀវភៅ ឬតម្លៃនៃចំណេះដឹង។ ការកំណត់តម្លៃសៀវភៅថ្លៃឬថោក ពេលខ្លះក្នុងនាមយើងជាអ្នកអាន គឺត្រូវចេះសម្លឹងមើលចរិតអ្នកនិពន្ធ។ អ្នកនិពន្ធខ្លះមានចរិតជាឈ្មួញ ឬអ្នកនិពន្ធខ្លះមានចរិតជាអ្នកឱកាសនិយម។ អ្នកខ្លះបានសរសេរសៀវភៅលក់មិនអស់ចិត្ត រហូតដល់មានចិត្តបើកវគ្គបណ្តុះបណ្តាលវគ្គតែងនិពន្ធយកលុយពីអ្នកអានឆោតៗផងក៏មាន។

បើចង់រៀនតែងនិពន្ធ គួរណាតែទៅរៀនពីសាលាដែលមានជំនាញ ឬពីសមាគមណាមួយដែលបើកវគ្គបណ្តុះបណ្តាលត្រឹមត្រូវ រៀនមានក្បួនត្រឹមត្រូវ រៀនពីអ្នកជំនាញដែលមានទាំងភាពចាស់ទុំ មានទាំងបទពិសោធ។ ស្មេរក្មេងៗខ្លះ មានចំណេះសរសេរដោយគ្មានក្បួនត្រឹមត្រូវទេ។ ខ្ញុំបែងចែកអ្នកសរសេរដែលមានក្បួនសរសេរ និងស្មេរដែលមានគំនិតច្រើនសរសេរ (ទស្សនៈ)។ ក្បួនត្រូវទៅរៀនឱ្យត្រឹមត្រូវ រីឯគំនិតត្រូវប្រឹងអាន និងប្រឹងស្រាវជ្រាវ។ ពេលណាយើងអានច្រើន ឬស្រាវជ្រាវច្រើន គឺយើងក៏អាចយល់ពីបរិបទសំណេរដែរ។ ការសរសេរសៀវភៅ គឺត្រូវការមនុស្សដែលមានភាព “ចាស់ចិត្តចាស់គំនិត”។ ចាស់គំនិត គឺមានចំណេះដឹងត្រឹមត្រូវ ឬជាមនុស្សដែលពូកែស្រាវជ្រាវ យល់បរិបទសង្គមវិជ្ជា មានបទពិសោធក្នុងការងារច្រើន...។ ចាស់ចិត្ត គឺមានចិត្តជាអ្នកមិនរំជើបរំជួលក្នុងផ្លូវលោក។ អ្នកចាស់ទុំបែបនេះ គឺមិនមែនសរសេរសៀវភៅដើម្បីឱ្យអ្នកណាម្នាក់ថាខ្លួនពូកែ ឬខ្លួនមានចំណេះដឹងទេ តែសរសេរ គឺដោយសារតែមានចេតនាណាមួយ ដែលមិនមែនជាកិត្តិយស មុខមាត់ ភាពល្បីល្បាញ។ បើអ្នកណាដែលសរសេរក្នុងចេតនាចង់បានលក្ខខណ្ឌដូចខាងលើហើយ គួរកុំសរសេរល្អជាង។

នៅក្មេងត្រូវប្រឹងរៀន ប្រឹងប្រមូលបទពិសោធ ពីព្រោះខ្ញុំសូមនិយាយម្តងហើយម្តងទៀតថា “មិនមែនឱ្យតែចំណេះដឹង គឺសុទ្ធតែល្អទាំងអស់ទេ ហើយការសាបព្រោះចំណេះដឹងខុសដល់សង្គម វានឹងបង្កចលាចល មនុស្សប្រែទៅជាគិតខុស...”។ តើអ្នកអានមើលចរិតអ្នកនិពន្ធយ៉ាងដូចម្តេច? សង្គមយើងមិនទាន់ចេះឱ្យតម្លៃមនុស្សនៅឡើយទេ។ តាមរយៈបទពិសោធក្នុងត្រកូលកសិកររបស់ខ្ញុំ ពេលខ្លះជីវិតខ្ញុំឱនលំទោនហួសហេតុ រហូតដល់អ្នកខ្លះជាន់ផងក៏មាន។ ដល់ពេលខ្ញុំប្រឹងប្រែងបានលទ្ធផល អ្នកខ្លះនៅតែមើលងាយ ឬបើមានអ្នកខ្លះទៀត លែងមើលងាយខ្ញុំទៀតហើយក៏ដោយ តែមិនមើលងាយ មិនមែនមានន័យថា “គោរពឱ្យតម្លៃក្នុងនាមជាមនុស្សដូចគ្នា” ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកដែលមិនទាន់ស្គាល់តម្លៃមនុស្ស គឺគ្រាន់តែញញើតខ្ញុំខ្លះប៉ុណ្ណោះ។ លក្ខខណ្ឌនៃការញញើតនេះ បើមានឱកាស គឺគេនឹងវាយហើយ តែខ្ញុំមានទស្សនៈថា “បើស្អប់ខ្ពើមខ្ញុំ ក៏ស្អប់ទៅចុះ ពីព្រោះវាជាសិទ្ធិបុគ្គល តែហាមរឿងម្យ៉ាង គឺកុំមកធ្វើជាអ្នកយកជើងរាទឹកនៅលើទូករបស់ខ្ញុំ”។ នេះហើយដែលខ្ញុំហៅថា “មនុស្សមិនចេះគោរពឱ្យតម្លៃគ្នា”។ សង្គមបែបនេះពិបាករស់នៅបន្តិច ហើយបើចង់រស់នៅបាន លុះត្រាតែយើងខ្លាំងបន្តិច (ល្អតែម្យ៉ាងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ តែត្រូវខ្លាំងទៀត)។

ស្រដៀងគ្នាដែរ ក្នុងនាមយើងជាអ្នកអាន បើយើងមិនស្គាល់ចរិតខាងក្នុងរបស់អ្នកនិពន្ធឬស្មេរទេ គឺយើងមិនដឹងថានរណាជានរណាឱ្យពិតប្រាកដទេ។ តើអ្វីជាចរិតអ្នកនិពន្ធ ឬស្មេរ? ក្នុងស្ថានភាពជាក់ស្តែង អ្នកនិពន្ធខ្លះចែករំលែកអត្ថបទសៀវភៅទាំងស្រុងទៅតាមបណ្តាញសង្គមស្ទើររាល់ថ្ងៃ។ អត្ថបទសៀវភៅ បើយកមកលក់ដូរ ឬប្រើប្រាស់កសាងទីផ្សារឌីជីថលឱ្យក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្ម (Digital Marketing) គឺអាចទទួលបានចំណូលជាលុយជាក់ស្តែង។ អ្នកនិពន្ធបែបនេះ អាចហៅថាជា “អ្នកនិពន្ធ” ក៏បាន ឬមិនបាច់ហៅថាអ្នកនិពន្ធក៏បានដែរ ឬអាចហៅថាអ្នកចែករំលែកក៏បានដែរ។ អ្នកនិពន្ធបែបនេះ ទោះបីយើងយល់ថាជាមនុស្សមានតម្លៃ ឬគ្មានតម្លៃ ក៏បុគ្គលប្រភេទនេះស្គាល់ខ្លួនឯងរួចទៅហើយ។ អ្នកនិពន្ធខ្លះទៀតមិនអាចនឹងចែករំលែកអត្ថបទដែលខ្លួនសរសេរឱ្យអ្នកអានអានដោយឥតគិតថ្លៃបានទេ ដ្បិតទង្វើបែបនេះ គឺស្មើនឹងអត្តឃាត (សម្លាប់ខ្លួនឯងក្នុងនាមជាស្មេរ)។ ជាទូទៅ មិនថាប្រទេសណាទេ គ្មានអ្នកនិពន្ធណាម្នាក់ដែលសុខចិត្តយកសៀវភៅដែលខ្លួនប្រឹងប្រែងសរសេរដោយលំបាក មកចែករំលែកឱ្យមនុស្សអានដោយឥតគិតថ្លៃទេ ឬទោះបីជាខ្លួនជាមហាសេដ្ឋីមានលុយរាប់លាន ក៏មិនអាចធ្វើចរិតបែបនេះបានដែរ។

ក្នុងស្ថានភាពខ្លះទៀត សៀវភៅមួយក្បាលមានតម្លៃដូចគ្នា តែមានកម្រាស់ខុសគ្នា ទំហំសៀវភៅខុសគ្នា និងចំនួនទំព័រខុសគ្នា។ សៀវភៅខ្លះក្រាស់ តែថោក។ សៀវភៅខ្លះស្តើង តែថ្លៃ។ ទំហំសៀវភៅ កម្រាស់សៀវភៅ ចំនួនទំព័រសៀវភៅ ក៏អាចច្នៃបន្លំធ្វើពាណិជ្ជកម្មបានដែរ។ នេះបើតាមបទពិសោធរបស់ខ្ញុំ ក្នុងនាមជាអ្នកមានបទពិសោធរចនាក្របសៀវភៅ រចនាទំព័រសៀវភៅ (រចនាអត្ថបទសៀវភៅ)។ ដោយសារចំណេះដឹងទាំងនេះ ទើបខ្ញុំមើលឃើញទិដ្ឋភាពដែលយើងអាចរៀនសូត្របាន។ ខ្ញុំនិយាយរឿងបែបនេះ គឺគ្មានបំណងចង់ស្តីបន្ទោស រិះគន់ ឬបន្តុះបង្អាប់បុគ្គលណាម្នាក់ទេ តែខ្ញុំគ្រាន់តែចង់ជូនជាគំនិតដល់អ្នកអាន ឬចង់ជួយគិតឱ្យសព្វដល់អ្នកអានយើងខ្លះដែលខ្វះនូវសមត្ថភាពវាយតម្លៃស្ថានភាពប៉ុណ្ណោះ។ ត្រឡប់មករឿងតម្លៃសៀវភៅថ្លៃថោកវិញ, តាមរយៈគំនិតខាងលើនេះ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាបងប្អូនអ្នកអាននឹងយល់ច្បាស់អំពីរឿងតម្លៃថ្លៃថោកនៃសៀវភៅ។ តើត្រូវដោះស្រាយបែបណា បើគ្មានលុយទិញសៀវភៅអានទេ? ខ្ញុំសូមប្រើពាក្យថា “បើគ្មានលុយទិញសៀវភៅអានទេ គឺត្រូវរកផ្លូវចេញ ដ្បិតកុំងាប់ក្រឡាដោយសារតែហេតុផលតូចបែបនេះ”។ បើយើងមិនរកផ្លូវចេញទេ គឺយើងនឹងជាប់ទ្រុងអវិជ្ជាពេញមួយជីវិត។ តើរកផ្លូវចេញដោយរបៀបណា?

នៅក្នុងសៀវភៅ “អំណានជាអំណាច” ខ្ញុំបានរំលេចនូវឃ្លាមួយថា “បើយើងដាក់ជី ស្រោចទឹក យុវនិពន្ធមានឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងជំនាន់នេះ គឺស្មើនឹងដាំដើមអ្នកនិពន្ធអាជីពឱ្យចេញជាផ្លែផ្កាសម្រាប់១០ ទៅ២០ឆ្នាំក្រោយ”។ ទស្សនៈនេះ ជាទស្សនៈដែលមានទស្សនវិស័យវែងឆ្ងាយ ដោយមិនមែនសម្លឹងមើលតែបញ្ហាលំបាកៗថ្ងៃនេះទេ។ ជីវិតក៏អ៊ីចឹងដែរ គឺយើងត្រូវមើលឱ្យបានឆ្ងាយ និងត្រូវរស់នៅឱ្យហួសពីការត្រឹមតែរស់នៅ។ យើងមិនមែនត្រូវការស្មេរដែលសរសេរធម្មតាៗទេ តែត្រូវការស្មេរដែលមានឆន្ទៈ មិនផ្អៀងទៅខាងណា ជាពិសេសសំណេរទស្សនៈសង្គម ឬជាពិសេសប្រវត្តិសាស្រ្ត។ ក្នុងនាមជាយុវជនត្រូវចេះសម្លឹងមើលថា “តើ ១០ ឬ ២០ឆ្នាំក្រោយ ស្មេររូបណា ឬមនុស្សបែបណាដែលនឹងសរសរប្រវត្តិពិតឱ្យកូនខ្ញុំ ឬចៅខ្ញុំ ឬចៅទួត ចៅលួត ចៅលាខ្ញុំអាន?” មូលហេតុនេះហើយ ដែលយើងជាយុវជនត្រូវស្រោចទឹកដាក់ជីយុវជនដូចគ្នា ជាពិសេសអ្នកមានសមត្ថភាព ចិត្តមោះមុត និងឆន្ទៈមិនជាប់ក្នុងទ្រុងអគិតធម៌ទាំង៤។ ខ្ញុំបានរំលេចទស្សនៈមួយទៀតនៅក្នុងទំព័រចុងក្រោយនៃសៀវភៅ “ប្រតិទិនទស្សនៈ ២២២ថ្ងៃ” ដែលថា “បើបងប្អូនអានសៀវភៅនេះចប់ហើយ [ប្រតិទិនទស្សនៈ ២២២ថ្ងៃ] គួរណាតែជូនសៀវភៅនេះឱ្យមិត្តភក្តិ ឬមនុស្សស្និទ្ធស្នាលខ្ចីអានបន្ត។ លុយពិបាករក តែចំណេះដឹង វាក៏មិនងាយស្រួលរកប៉ុន្មានដែរ។ លុយ ៣ ឬ៤ ម៉ឺនរៀលជាង វាមិនច្រើនប៉ុន្មានទេ តែវាច្រើនខ្លាំងណាស់សម្រាប់អ្នកដែលគ្នាក្រខ្សត់”។

ខ្ញុំគ្មានចំណេះដឹងវិភាគសេដ្ឋកិច្ចទេ តែខ្ញុំដឹងប្រភពប្រាក់ចំណូលពីការងារដែលយុវជនភាគច្រើនកំពុងតែប្រកប។ ដូច្នេះ វាមិនងាយស្រួលប៉ុន្មានទេ សម្រាប់ការចំណាយលើសៀវភៅដែលមានតម្លៃថ្លៃៗ។ ចុងក្រោយ ចូររកវិធីដោះស្រាយ។ អ្នកនិពន្ធណាដែលចូលចិត្តចែករំលែក ចូរអានអត្ថបទរបស់អ្នកនិពន្ធនោះ [របៀបរៀនសូត្រដោយមិនចំណាយលុយច្រើន]។ ដំណោះស្រាយចុងក្រោយ គឺត្រូវចេះចូលលុយគ្នាទិញ បើយើងពិតជាចង់ជួយគាំទ្រមែន។ ឬចេះហាមាត់សុំខ្ចីមិត្តភក្តិដទៃអាន បើយើងពិតជាចង់អានមែន (បើខ្ចីហើយ ត្រូវទុំផង កុំខ្ចីសៀវភៅគេមកទុករាប់ខែរាប់ឆ្នាំ ដោយមិនអាន។ ទង្វើរបៀបនេះ ជាទង្វើមនុស្សមិនទៅមុខ គ្មានទំនួលខុសត្រូវ)។ មានរបៀបជាច្រើនទៀតដើម្បីមានឱកាសអាន តែសំខាន់ចង់អាន ឬចង់ពិតប្រាកដឬអត់? ត្រូវចាំថា “មិនដែលមានថ្លុកឯណាមករកក្របីទេ តែមានតែក្របីទៅវិញទេ ដែលត្រូវធ្វើដំណើរទៅរកថ្លុក”។ ព្រះអាទិត្យតែងតែរះពេលព្រឹកជានិច្ច ទោះមាន់រងាវ ឬមិនរងាវក៏ដោយ។ បើព្រះអាទិត្យរះរាល់ពេលព្រឹកដោយឥតលក្ខខណ្ឌបែបនេះ ទោះផ្កាចេញមកទទួលពន្លឺ ឬអត់ វាក៏ជារឿងរបស់ផ្កាដែរ។ ចេញ ឬមិនចេញ គឺជាជម្រើសរបស់ផ្កា រីចំពោះជីវិតក៏អ៊ីចឹងដែរ ប្រឹងប្រែង ឬបណ្តោយខ្លួន វាជាជម្រើសជីវិតរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ សូមឱ្យកម្លាំងនៃឆន្ទៈ បង្រៀនយើងឱ្យចេះតស៊ូ ចេះប្រឹងប្រែង និងចេះអត់ធ្មត់នឹងរឿងលំបាកៗ។ តើយើងយល់ពីអ្វីដែលខ្ញុំចង់មានន័យទេ?

_____

ចរិតមនុស្សនិងសៀវភៅ

ជាធម្មតា មនុស្សមានចរិតបែបណា គឺប្រាកដជាចូលចិត្តអានប្រភេទសៀវភៅបែបហ្នឹង។ អ្នកដែលចូលចិត្តមនោសញ្ចេតនា គឺនឹងផ្អៀងពេលវេលាអានសៀវភៅមនោសញ្ចេតនាច្រើនជាងសៀវភៅណាៗផ្សេងទៀត។ មនុស្សដែលមានចរិតជាពាណិជ្ជករ គឺនឹងប្រើប្រាស់ពេលវេលាអានសៀវភៅទាក់ទងនឹងពាណិជ្ជកម្មច្រើនជាងសៀវភៅណាៗផ្សេងទៀត។ មនុស្សដែលចូលចិត្តទស្សនវិជ្ជា គឺប្រាកដជាផ្អៀងពេលវេលាអានសៀវភៅទស្សនវិជ្ជាច្រើនជាងសៀវភៅណាៗផ្សេងទៀត។ល។ នេះជារឿងធម្មតាទេ។ តាមពិតទៅ វាគ្មានអ្វីខុសឆ្គងឡើយ ដែលយើងជាពាណិជ្ជករ គឺត្រូវអានសៀវភៅពាណិជ្ជកម្មឱ្យច្រើន...។ ប៉ុន្តែការសៀវភៅបែបនេះ វាជាសៀវភៅកម្រិតជំនាញបច្ចេកទេស។

ការអានសៀវភៅថ្នាក់កម្រិតទូទៅ គឺមានន័យថា “យើងប្រើពេលវេលាសិក្សារៀនសូត្រអ្វីដែលថ្មីៗសម្រាប់ការរស់នៅជាប្រចាំ” ប្រៀបដូចជាមនុស្សខ្លះ ទោះបីមានអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងក្នុងជីវិតហើយក៏ដោយ តែនៅតែចំណាយពេលវេលាទៅវត្ត។ អ្នកខ្លះពេលពិបាកចិត្ត ក៏ទៅចាប់អានសៀវភៅលើកទឹកចិត្ត។ អ្នកខ្លះ ពេលជួបបញ្ហាអ្វីមួយ ក៏ទៅរកដំណោះស្រាយបញ្ហាពីសៀវភៅ។ ការអនុវត្តបែបនេះ វាគ្មានអ្វីទាស់ខុសទេ តែវាខុសនឹងទស្សនៈ “ការពារប្រសើរជាងព្យាបាល”។ មនុស្សដែលឆ្លាតក្នុងការរស់នៅ គឺតែងតែអានជានិច្ច អានសៀវភៅដែលត្រូវអាន និងគ្មានឡើយទម្លាប់ជួបបញ្ហា រត់រកសៀវភៅ។ អ្នកខ្លះរត់មិនទាន់ដល់កន្លែងដំណោះស្រាយបញ្ហាផង ក៏អាចដាច់ខ្យល់ស្លាប់នៅនឹងកន្លែងក៏មាន។ តើនេះជាមូលហេតុអ្វី? មូលហេតុ គឺមិនចេះត្រៀមខ្លួនទុកជាមុន។

អ្នកអានដែលស្គាល់ខ្លួនឯង គឺនឹងអានសៀវភៅដែលចាំបាច់ត្រូវតែអាន អានសៀវភៅដែលទាក់ទងនឹងជីវិតភាពរស់របស់ខ្លួនឱ្យច្រើន។ មានសៀវភៅខ្លះ គឺសម្រាប់អ្នកអានគ្រប់ប្រភេទ ជាពិសេសសៀវភៅសាសនា សៀវភៅលើកទឹកចិត្ត សៀវភៅភាពជាអ្នកដឹកនាំ សៀវភៅគ្រប់គ្រងលុយ សៀវភៅទស្សនវិជ្ជា។ សៀវភៅទាំងនេះ គឺមនុស្សយើងត្រូវតែអានជាប្រចាំ ពីព្រោះសាសនាជួយផ្លូវចិត្តមនុស្ស, សៀវភៅលើកទឹកចិត្តធ្វើឱ្យមនុស្សចេះញញឹម, សៀវភៅភាពជាអ្នកដឹកនាំធ្វើឱ្យមនុស្សចេះដឹកនាំខ្លួនឬអ្នកដទៃ, សៀវភៅគ្រប់គ្រងលុយធ្វើឱ្យចេះចាយវាយលុយកាក់ដោយត្រឹមត្រូវ, សៀវភៅទស្សនវិជ្ជាជាអាហារគំនិត។ អំណានជាផ្នែកមួយចិញ្ចឹមជីវិត។ យើងនឹងស្លាប់ភ្លាម ឱ្យតែយើងអវិជ្ជាតែមួយខណៈតូច។ ចំណេះដឹង គឺជាដំណោះស្រាយនៃជីវិត។ ជីវិត គឺជាចំណង រីឯចំណេះ គឺជាដំណោះស្រាយ។

ខ្ញុំពេញចិត្តទស្សនៈមួយរបស់អ្នកប្រាជ្ញក្រិកបុរាណ សូក្រាត ដែលនិយាយថា “ចូរប្រើប្រាស់ពេលវេលាអ្នកដើម្បីអភិវឌ្ឃខ្លួនតារមយៈសំណេររបស់អ្នកដទៃ [...]”។ ការអានសៀវភៅ គឺជាការដុសខាត់ព្រលឹងដែលធ្វើឱ្យយើងមិនវង្វេង ចេះរស់នៅ មិនស្មុគស្មាញ និងមានជីវិតស្រស់ថ្លា។ សរុបមកវិញ ចូរយើងអានសៀវភៅដែលទាក់ទងនឹងចំណេះដឹងរស់នៅសិន ឱ្យខ្លួនឯងរឹងមាំតាមរយៈគំនិតសិន ទើបក្រោយមកអានសៀវភៅផ្សេងៗទៀត។ យើងត្រូវដឹងអ្វីត្រូវធ្វើមុន អ្វីត្រូវធ្វើក្រោយ អ្វីអាចពន្យាពេលបាន និងអ្វីដែលមិនគួរពន្យាពេល។ ចំណេះដឹងអំពីការរស់នៅ គឺស្ថិតនៅនឹងសៀវភៅគំនិត។ ចំណេះដឹងអំពីផ្លូវចិត្ត គឺស្ថិតនៅនឹងសៀវភៅសាសនា។ ជីវិតគឺជាដំណើរនៃការរៀនសូត្ររហូត។ រៀននៅសាលា ១២ឆ្នាំ បូកនឹងឧត្តមសិក្សា២ឆ្នាំ ឬ៤ឆ្នាំ ឬ៦ឆ្នាំ ឬ៨ឆ្នាំ ឬ១០ឆ្នាំ គឺជាការរៀនសូត្រតិចណាស់។ ដូច្នេះយើងត្រូវរៀនសូត្ររហូតតាមរយៈជីវិត តាមរយៈអំណាន តាមរយៈអ្វីផ្សេងៗទៀត។ ខួរក្បាលមានចំណេះដឹង (ហ្វឹកហាត់គិត) ចិត្តរឹងមាំ (ដុសខាត់ចិត្តតាមរយៈការរៀនសូត្រពីសៀវភៅសាសនា) រាងកាយសុខភាពល្អ (ហាត់ប្រាណជាប្រចាំ) គឺជាលំអដ៏សមគួរនៃការរស់នៅ៕

_____

ក្ដីសុខនៅឯណា ?

មានមនុស្សជាច្រើនបានព្យាយាមបន់ស្រន់សុំសេចក្ដីសុខ ទាំងដែលខ្លួនឯងពុំមែនជាមនុស្សល្អ ។ មានមនុស្សជាច្រើនបានព្យាយាមដណ្ដើមរបស់អ្នកដទៃចងគំនុំខឹងស្អប់ជាមួយគេ ដើម្បីបំពេញក្ដីសុខខ្លួនឯង ។ មានមនុស្សជាច្រើនបានបង្ករជម្លោះជាមួយអ្នកដទៃ ដើម្បីក្ដីសុខខ្លួនឯង ។ មានមនុស្សជាច្រើនបានកុហកបោកប្រាស់អ្នកដទៃ ដើម្បីសេចក្ដីសុខខ្លួនឯង ។

ការព្យាយាមបំផ្លាញអ្នកដទៃ គឺជាការចងកម្ម ។ មនុស្សបើកាលណាចងកម្ម ចងសត្រូវច្រើន ទោះទេវតាប្រាំបីទិស ក៏មិនអាចជួយបានដែរ ។សេចក្ដីសុខដែលយើងទទួលបាន វាពុំមែនបានមកពីការបន់ស្រន់នោះទេ គឺវាបានមកពីទង្វើរបស់យើង ។ ប្រសិនបើយើងជាមនុស្សមានទឹកចិត្តល្អប្រសើរ នោះយើងនឹងបានក្ដីសុខ ប៉ុន្ដែប្រសិនបើយើងជាមនុស្សមិនសូវល្អ ទោះបន់ស្រន់ដល់ស្លាប់ ក៏ជីវិតគ្មានក្ដីសុខដែរ ។ ទេវតាមិនកាន់ជើងមនុស្សអាក្រក់ទេ តែទេវតានឹងផ្ដល់ក្ដីសុខដល់មនុស្សល្អដោយមិនចាំបាច់បន់ស្រន់ ។

តាមពិតក្ដីសុខមិននៅឆ្ងាយពីយើងទេ វានៅជិតៗយើងរាល់ថ្ងៃ ហើយសេចក្ដីសុខនោះ គឺសុចរិត និងឥរិយាបថល្អប្រសើរដែលយើងមាន ។ ចូរបង្កើតក្ដីសុខដោយខ្លួនឯង កុំព្យាយាមទាមទារវាពីអ្នកដទៃ គ្មាននរណាម្នាក់មានក្ដីសុខសម្រាប់ផ្ដល់ឱ្យយើងទេ គឺមានតែយើងខ្លួនឯងស្វែងរកវាដោយខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ ៕

__________________

Cr. ប្រាជ្ញាជីវិត

សៀវភៅបេះដូងឬសៀវភៅខួរក្បាល?

“សៀវភៅខ្លះនិពន្ធឡើងសម្រាប់ប្រភេទអ្នកអានដែលប្រើបេះដូង ហើយសៀវភៅខ្លះទៀតនិពន្ធឡើងសម្រាប់ប្រភេទអ្នកអានដែលប្រើខួរក្បាល”។

ខួរក្បាល មានគតិបណ្ឌិតរបស់ខួរក្បាល ហើយបេះដូង មានគតិបណ្ឌិតរបស់បេះដូង។ តើអ្វីទៅជាគតិបណ្ឌិតរបស់ខួរក្បាល ហើយអ្វីទៅជាគតិបណ្ឌិតរបស់បេះដូង? គតិបណ្ឌិតរបស់ខួរក្បាល គឺចាស់គំនិត (ខួរក្បាលមានចំណេះដឹង) ហើយគតិបណ្ឌិតរបស់បេះដូង គឺចាស់ចិត្ត (បេះដូងមានការលត់ដំ)។ ខ្មែរយើងនិយាយថា “ចាស់ចិត្ត ចាស់គំនិត”។

បេះដូងមានលក្ខណៈអស្ចារ្យជាងខួរក្បាលនៅត្រង់ថា បេះដូងអាចពាល់ត្រូវនូវអារម្មណ៍គ្រប់បែបយ៉ាង។ អារម្មណ៍ល្អ ដោយសារមានខួរក្បាលគិតល្អ តែអារម្មណ៍នឹងវក់វី នៅពេលខួរក្បាលវក់វី។ ក្នុងអត្ថិភាពជាមនុស្សនៅលើផែនដីនេះ គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ឆ្កួតវង្វេងដោយសារតែខ្លួនមានចំណេះដឹងច្រើននោះទេ តែមនុស្សភាគច្រើនឆ្កួតវង្វេងដោយសារតែគ្រប់គ្រងបេះដូងខ្លួនឯងមិនបាន។

សុភាសិតខ្មែរពោលថា “កម្ជិលអៀនប្រៀន បួសហើយមិនរៀន បន្ទោសថាខ្លៅ”។ យុវជនដែលចង់ដើរទៅមុខលឿនជាងអ្នកដទៃ និងចង់ខ្លាំងជាងអ្នកដទៃ ត្រូវអានសៀវភៅដែលអាចផ្តល់ចំណេះដឹងដល់ខួរក្បាលឱ្យច្រើន។ ពេលដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ យើងនឹងយល់ច្បាស់ថា តាមពិតការរស់ដោយបញ្ញា និងរស់ដោយមានគោលការណ៍ គឺមានតម្លៃជាអមតៈ។

ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងស្ថានភាពជាយុវវ័យ បើយើងបណ្តោយឱ្យបេះដូងគ្រប់គ្រងខ្លួនប្រាណបានទាំងស្រុង គឺមានន័យថាយើងជាមនុស្សដែលរវល់ចងរវល់ស្រាយ។ ពាក្យថា “រវល់ចងរវល់ស្រាយ” នៅទីនេះ ខ្ញុំចង់មានន័យថាចិត្តយើងវក់វីនឹងរឿងទុក្ខ រឿងសោក រឿងសប្បាយ និងមានអារម្មណ៍រវើរវាយ ដែលវានឹងធ្វើឱ្យយើងគ្មានពេលរៀនសូត្ររហូតដល់ដើរថយក្រោយ ឬដើរយឺត ឬដើរមិនទៅមុខ។

យុវជនដែលចេះគ្រប់គ្រងចិត្តខ្លួនឯងបានទាំងខ្លួននៅវ័យក្មេង គឺជាមនុស្សអស្ចារ្យខ្លាំងបំផុត។ យុវជនបែបនេះហៅថា “មនុស្សចាស់ទុំ”។ មនុស្សចាស់ទុំមានន័យថា ពុំរំជើបរំជួលនឹងរឿងរ៉ាវគ្រប់យ៉ាងដែលបានកើតឡើងចំពោះខ្លួនឡើយ។ បើខ្លួនមានចំណេះដឹង ក៏គ្មានចិត្តអំនួតដែរ។ បើខ្លួនចាញ់ប្រៀបអ្នកដទៃ ក៏ពុំអស់សង្ឃឹមដែរ។ បើខ្លួនជោគជ័យ ក៏ពុំដាច់បង្ហៀរដែរ។ ចិត្តនឹងន ចិត្តមានជំហរ ចិត្តស្ងប់ ចិត្តដែលអត់ធ្មត់ ចិត្តដែលប្រឹងប្រែងដើរទៅមុខជាមួយនឹងបុព្វហេតុនៃជីវិតត្រឹមត្រូវ៕

“There is a wisdom of the head, and a wisdom of the heart.” – Charles Dickens

____

Cr. “ប្រតិទិនទស្សនៈ ២២២ថ្ងៃ

សាំងមួយលីត​ #ជីវិតមនុស្សម្នាក់

យប់ម្សិលមិញ​ ចេញពីចាក់កុនគណបក្សវិញម៉ោងប្រហែល១១យប់ខ្ញុំបើកឡានត្រឡប់មកផ្ទះវិញ​ មកដល់ភូមិពារា​ម ឃុំពារាម​ ទឹកដីស្រុកបាទី​ ឃើញប្ដីប្រពន្ធពីរនាក់​ ប្រពន្ធដេកដួលលើកណ្ដាលផ្លូវលំ​ ​ចំណែកប្ដីស្រែកយំឱបប្រពន្ធ ខ្ញុំឃើញគាត់ដំបូងស្មានតែគាត់ទើបតែដួលម៉ូតូភ្លាមៗ​ ព្រោះឃើញដេកដួលលើផ្លូវនិងអត់មានអ្នកណាមួយក្នុងភូមិនេះចេញមកមើលសោះ​ ខ្ញុំឈប់ឡានមើលគាត់ស្រាប់តែគាត់ស្រែកយំសំពះខ្ញុំឲ្យជួយប្រពន្ធគាត់ផង​ ហើយគាត់បន្តថាប្រពន្ធគាត់ឈឺធ្ងន់ជាជំងឺបេះដូង​ គាត់ដឹកប្រពន្ធទៅពេទ្យតែម៉ូតូអស់សាំង​រលត់ទៅមុខលែងរួច​ ហើយគាត់រត់ទៅដាស់ម្ចាស់ផ្ទះលក់ចាបហួយដែលមានលក់សាំងផង​ ស្រាប់តែគេមិនចេញលក់ឲ្យគាត់សោះ​ ខ្ញុំស្ដាប់គាត់មិនទាន់ទាំងចប់ត្រង់ចំណុចនេះផងអារម្មណ៍រុញរា ខ្ញុំឲ្យទៅស្រែកដាស់ហៅអ្នកលក់ហ្នឹងភ្លាមៗ​ ខ្ញុំស្រែកអស់ពីពោះ​ ​គោះរបងដែកផ្ទះផង​ស្រែកផង​ សំឡេងស្រែកនិងគោះក៏ខ្លាំង​ ចំណែកសំឡេងឆ្កែព្រុះរំពងពេញភូមិក៏រឹតតែខ្លាំង​ តែនៅអ្នកម្ចាស់ផ្ទះនេះមិនចេញមកសោះ​ ខ្ញុំស្រែកហៅទាំងអ្នកភូមិក្បែរហ្នឹងដែលមានផ្ទះជាប់គ្នាចាក់ស្រេះ​តែសូម្បីតែម្នាក់ដែលចេញមកមើលក៏គ្មានដែរ​ ខ្ញុំស្រែកអស់ចិត្ត ខ្ញុំវិលមកសួរប្ដីគាត់វិញថាពូអស់សាំងហើយស្រែកហៅគេប៉ុន្មាននាទីហើយ​ គាត់ថាប្រហែលមួយម៉ោងជាងហើយ​ ខ្ញុំឮហើយថែមទាំងឃើញបែបហ្នឹងផ្ទាល់ភ្នែក​ ខ្ញុំទប់អារម្មណ៍ជាមួយម្ចាស់ផ្ទះហ្នឹង​ ជាមួយអ្នកភូមិហ្នឹងអត់ចង់បានសោះ​ ម៉េ​ចក៏មនុស្សនេះម៉េចអ្នកភូមិនេះអាត្មានិយមម្លេះ​ ម៉េចក៏ដាច់ចិត្តទុកឲ្យមនុស្សម្នាក់ឲ្យដេកស្លាប់​ ដែលគ្រាន់តែសាំងមួយលីតយើងអាចសង្គ្រោះគាត់បានសោះ​ ម៉េចមិនចេញមកមើលជួយរកមធ្យោបាយជួយគាត់ផងទៅ​ ខ្ញុំរើឥវ៉ាន​ទំលាក់ដើម្បីដឹកគាត់ទៅពេទ្យ និង​រកអ្វីបូមសាំងឡានខ្ញុំចាក់ម៉ូតូគាត់អត់បានសោះតែប្ដីគាត់ស្រែកយំមកថាក្មួយអើយមិនបាច់ទេព្រោះប្រពន្ធគាត់ផុតតាំងពីក្មួយអត់ទាន់មកដល់ម្លេះ។​ ខ្ញុំមើលមុខគាត់ចំម្ដងទៀតទើបខ្ញុំស្គាល់ថាគាត់ជាអ្នកលក់បង្អែមនៅមុខសាលា​អតីតវិទ្យាល័យខ្ញុំរៀនគឺសាលា១មិថុនា​ ប្ដីឈ្មោះម៉ោង​ ប្រពន្ធឈ្មោះសាវឿន(អត់សូវច្បាស់ឈ្មោះប្រពន្ធ)ហើយគាត់ជាសកម្មជនរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិចាស់ឆ្នាំ​ រស់នៅក្នុងភូមិក្រាំងក្រចាំ​ង ឃុំពារាម​ស្រុកបាទី​ ខេត្តតាកែវ។​ខ្ញុំក៏លើកសពប្រពន្ធគាត់ដាក់លើឡានទីកូដឹកកុនពណ៌ក្រហមរបស់ខ្ញុំ​ ដើម្បីដឹកគាត់ទាំងពីរនាក់មកផ្ទះគាត់វិញទាំងអារម្មណ៍មិនអស់ចិត្តនឹងផ្ទះលក់សាំងនិងអ្នកភូមិហ្នឹងសោះមួយម៉ោងជាងនៃការស្រែកដង្ហើយហៅឲ្យគេជួយប្រពន្ធ​ អត់មានអ្នកណាម្នាក់យកសំឡេងដែលចូលក្នុងត្រចៀក​រុញឲ្យចូលក្នុងបេះដូង​ ច្រានខ្លួនឲ្យចេញមកមើលគាត់សោះ៕

រូពភាពហ្វេសបុក

ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ​គឺ​ជា​ភាព​រឹងមាំ​របស់​យុវជន​

”​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ពិតប្រាកដ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​មួយ​ គឺមិនមែនវាស់ដោយមាសប្រាក់នោះទេ​ តែវាស់កំណត់ដោយការសិក្សាអប់រំរបស់យុវជន​ គតិបណ្ឌិតរបស់ប្រជាជន​ និងភាពរឹងប៉ឹងមាំមួនរ​បស់យុវជនក្នុងប្រទេសនោះ”។

យុវជន​ខ្សោយ​ គឺស្មើនឹងសង្គមអន់ថយ​ តែយុវជនខ្លាំង​ គឺស្មើនឹងគ្រាប់ពេជ្រមានតម្លៃបំផុតរបស់សង្គម។ យុវជន​ខ្សោយ​ គឺស្មើនឹងបំណុលសង្គម​ ហើយយុវជនខ្លាំង​ គឺស្មើនឹងទ្រព្យសង្គម។ បើស្រឡាញ់សង្គមត្រូវប្រើបេះដូង​ តែបើចង់ជួយសង្គម​ គឺត្រូវ​ប្រើចំណេះដឹង។

- [ ] សម្តី​យុវជន​ទាំង​ឡាយដែល​និយាយ​ថាស្រឡាញ់សង្គម​ ឬចង់ជួយសង្គមជាតិនឹងក្លាយទៅជាសំរាមតាមផ្លូវដែលឥតប្រយោជន៍​ ឬក្លាយជាលូរបង្ហូរទឹកស្អុយ​ ប្រសិន​បើ​សម្តី​យុវជន​ទាំង​នោះនៅតែល្អជាងការប្រតិបត្តិជាក់ស្តែង។ បើចង់ជួយសង្គមគឺត្រូវប្រើចំណេះដឹង​ គឺមានន័យថាយុវជនត្រូវមានមូលដ្ឋានគ្រឹះរឹងមាំ​ មានការ​តាំងចិត្ត​សិក្សា​ខ្ពស់​ មានឧត្តមគតិស្នេហាជាតិពិត​ ស្នេហា​ទឹក​ដីប្រាកដ​ និងមានឆន្ទៈបម្រើប្រជាជន​ នោះជាតិនឹងរឹងមាំជាក់ជាមិនខានឡើយ។ ”កុំវក់វីនឹងរឿងឥត​ប្រយោជន៍​ពេក​ ឬបណ្តែតបណ្តោយខ្លួនពេក”។

Cr. ប្រតិទិន​ទស្សនៈ​៣៦៥ថ្ងៃ

រស់តាមរបៀបយើង

មនុស្សដែលទុកប្រអប់មាត់អ្នកដទៃជារបស់សំខាន់ គេនឹងបាត់បង់សេរីភាពខ្លួនឯង ។ មនុស្សដែលទុកការយល់ឃើញរបស់អ្នកដទៃមកលើខ្លួនឯងជារបស់សំខាន់ គឺជាមនុស្សដែលរត់តាមបបូរមាត់អ្នកដទៃ ។ ដរាបណាយើងនៅតែមិនស្គាល់ខ្លួនឯង យើងនៅតែរស់ក្នុងផ្នត់គំនិតអ្នកដទៃរហូត រត់បបូរមាត់គេរហូត ។

ជីវិតគឺជារបស់យើង យើងចង់ធ្វើអីជាសិទ្ធិយើង កុំឱ្យតែប៉ះពាល់ប្រយោជន៍អ្នកដទៃ វាគ្រប់គ្រាន់ពេកហើយសម្រាប់ភាពជាមនុស្សល្អម្នាក់ ។ ការយកចិត្តទុកដាក់ ការខ្វល់ខ្វាយពីការគិតរបស់អ្នកដទៃច្រើនពេក វាបានត្រឹមតែធ្វើឱ្យយើងហត់នឿយឥតអំពើទៅវិញទេ ។

វាពិតជាល្អណាស់ ការដែលយើងចេះស្ដាប់អ្នកដទៃ ហើយវារឹតតែល្អបំផុតនៅពេលនរណាម្នាក់និយាយចង់ឱ្យយើងល្អ ប៉ុន្ដែរាល់សម្ដីដែលយើងរើសយកមកគិត យើងត្រូវចេះថ្លឹងថ្លែង ដ្បិតសម្ដីខ្លះគឺចង់តែប៉ែងជើងរបស់យើងប៉ុណ្ណោះ ។

ស្គាល់ខ្លួនឯងឱ្យច្បាស់ ថាយើងជាមនុស្សបែបណា ។ ប្រើការគិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ថាសម្ដីបែបណាដែលគួរតែរើសយក ហើយសម្ដីបែបណាដែលគួរតែបំភ្លេចចោល ។ នៅពេលដែលយើងស្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់ នោះយើងនឹងលែងវង្វេងនឹងការយល់ឃើញរបស់អ្នកដទៃទៀតហើយ ។ កុំរស់ក្នុងប្រអប់មាត់គេ ចូររស់ក្នុងសេរីភាពខ្លួនឯង ។ កុំខ្វល់ពីការវាយតម្លៃ ចូររស់ក្នុងរង្វង់នៃភាពត្រឹមត្រូវ ៕

_____________________

Cr. ប្រាជ្ញាជីវិត

ការគោរពខ្លួនឯង

មនុស្សយើងសុទ្ធតែមានតម្លៃដូចៗគ្នា មិន​ថា​តម្លៃនៃការរស់នៅ តម្លៃនៃសមត្ថភាព តម្លៃនៃការប្រឹងប្រែង និងតម្លៃពិសេសផ្សេងៗទៀត។ ប៉ុន្តែមានអ្នកខ្លះ ជាពិសេសមនុស្សដែលវង្វេងមិនស្គាល់ខ្លួនឯង គឺតែងយល់ថាខ្លួនគ្មានតម្លៃ និងជាមនុស្សឥតបានការណ៍។ ពេលខ្លួនឯងធ្វើខុសបន្តិច ក៏យល់ថាខ្លួនឯងអន់ទៅហើយ ឬពេលណាខ្លួនឯងធ្វើរឿងអស្ចារ្យបន្តិច ក៏យល់ថាខ្លួនឯងពូកែលើសអ្នកដទៃ រហូតដល់មាន​ចិត្តអំនួត។ ជីវិតដែលស្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់​ ត្រូវរស់នៅដោយភាពនឹងន ឧបេក្ខា ខន្តី កណ្តាលនិយម។ តើហេតុអ្វីត្រូវរស់នៅក្នុងជីវិតបែបនេះ?

មនុស្សដែលចេះគោរពខ្លួនឯង ភាគច្រើនគឺអ្នកដែលស្គាល់តម្លៃនៃខ្លួនឯង មិនរស់នៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្នកដទៃ មិនរស់នៅប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយអ្នកដទៃ និងមិនធូររលុងចំពោះខ្លួនឯង។ មនុស្សគ្រប់គ្នាមានតម្លៃដូចៗគ្នា តែខុសត្រង់ថាយើងមិនទាន់ចេះឱ្យតម្លៃខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លះយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយនឹងអ្នកដទៃដែលល្អជាងខ្លួន។ ការប្រៀបធៀបបែបនេះ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ក្រៅតែពីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងអន់ប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លះយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយនឹងអ្នកដទៃដែលអន់ជាងខ្លួន។ ការប្រៀបធៀបបែបនេះ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ក្រៅតែពីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងមានអំនួតប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លះយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយនឹងអ្នកដែលប្រហាក់ប្រហែលខ្លួន។ ការប្រៀបធៀបបែបនេះ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ក្រៅតែពីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងលែងប្រឹងប្រែងប៉ុណ្ណោះ។

នេះជាការប្រកាន់ខ្លួនមួយដែលយើងតែងតែហៅថា “អស្មិមានះ”។ អស្មិមានះជាឫសគល់នៃសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ។ អស្មិមានះមាន ៣យ៉ាងដោយសង្ខេប៖ ១. ប្រកាន់ថាអញខ្លាំងជាងគេ គ្មានអ្នកណាដល់អញទេ រហូតធ្វើឱ្យខ្លួនឯងស្ថិតក្នុងសភាពនៃចិត្តអំនួត។ ចិត្តអំនួតធ្វើឱ្យមនុស្សមានមោទកភាពជ្រុលដាច់បង្ហៀរ រហូតដល់លែងប្រឹងប្រែង។ ២. ប្រកាន់ថាអញនិងគេ ដូចតែគ្នា រហូតធ្វើឱ្យខ្លួនឯងលែងប្រឹង។ បើលែងប្រឹង គឺពុំអាចធ្វើឱ្យយើងរីកចម្រើនបានទេ។ ៣. ប្រកាន់ថាខ្លួនអញថយថោក អាប់អន់ ទន់ខ្សោយជាងគេ មិនដល់នឹងគេ រហូតធ្វើឱ្យខ្លួនឯងអស់សង្ឃឹម លែងមានកម្លាំងចិត្តប្រឹងប្រែងទៅមុខ​​ទៀត។

មនុស្សដែលចេះគោរពខ្លួនឯង គឺមិនគិតអ៊ីចឹង​ឡើយ តែយើងត្រូវគិតថា “ការប្រឹងប្រែងតក់ៗ មួយតំណក់ៗ វានឹងធ្វើឱ្យយើងរីកចម្រើនជាលំដាប់”។ បុរាណខ្មែរលោកតែងពោលថា “តក់ៗពេញបំពង់ សន្សឹមៗកុំបំបោល”។ យើងត្រូវរស់នៅក្នុងជីវិតដែល​ចេះ​ប្រឹងប្រែង ចេះគោរពខ្លួនឯង អត់ធ្មត់ តក់ៗតែកុំតក់ក្រហល់ពេក។ បរមគ្រូខុង ជឺ ពោលថា “បុគ្គលដែលគោរពខ្លួនឯង គឺមិនត្រូវធូរ​រលុង​ចំពោះ​ខ្លួនឯងពេកទេ តែត្រូវមានចិត្តទូលាយ និងស្រឡាញ់ខ្លួនឯងឱ្យត្រូវផ្លូវ”។ ការស្គាល់តម្លៃខ្លួនឯង គឺនឹងធ្វើឱ្យយើងចេះឱ្យតម្លៃខ្លួនឯង។ ការឱ្យតម្លៃខ្លួន​ឯង គឺនឹងធ្វើឱ្យយើងចេះរកវិធីមិនធ្វើឱ្យជីវិតខ្លួនឯងថោកទាប។ ស្រឡាញ់ខ្លួន ឱ្យស្ងួនចំណី ហើយបើស្រឡាញ់ជីវិត​នេះ ឬបើយល់ថាជីវិតយើងនេះមានតម្លៃ គឺត្រូវចេះប្រឹងកសាងខ្លួនឱ្យរីកចម្រើន។ អ្នកខ្ចិល អ្នកដែលមិនប្រឹង គឺស្មើនឹងមើលងាយខ្លួនឯង។ យើង​អាច​ដឹង​ថា​មនុស្សម្នាក់​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួនឯង​តិច​ឬ​ច្រើន​ ​គឺ​អាស្រ័យ​ទៅលើ​ការ​ប្រឹង​​ប្រែង​នេះឯង​៕

រៀនពេញមួយជីវិត

សូក្រាត (Socrates) និយាយថា “ខ្ញុំមិនដឹងអ្វីគ្រប់យ៉ាងទាំងអស់ តែខ្ញុំដឹងតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺខ្ញុំមិនចេះអ្វីទាំងអស់”។

មនុស្សប្រសើរគឺជាបុគ្គលដែលចេះ តែមិនចេះអួតអាងខ្លួន។ ចំណែកបុគ្គលកម្សោយវិញ គឺមិនចេះទេ ប៉ុន្តែពូកែខាងអួតបំប៉ោងខ្លួន។ អ្នកចេះគ្មានទេភាពខ្សោយ ព្រោះគិតថាខ្លួនឯងខ្សោយ។ ការគិតថាខ្លួនឯងខ្សោយ ទើបជាការមិនខ្សោយ។ ការយល់ថាខ្លួនឯងខ្សោយនិងភាពស្ងប់ស្ងៀម គឺជាប្រភពនៃភាពរីកចម្រើន។

បិតារូបវិទ្យាស.វទី២០ អាល់ប៊ឺត អាញស្តាញ ពោលថា “មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃក្តីរីកចម្រើនគឺជាការមានជីវិតរស់នៅយ៉ាងស្ងប់ស្ងៀម”។ ស្ងប់ស្ងៀមក្នុងន័យនេះ គឺចង់សំដៅឱ្យយើងមានសន្តិភាពចំពោះខ្លួនឯង ហើយប្រើសន្តិភាពប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រ គិតត្រិះរិះពិចារណា និងត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យខ្លួនឯងរីកចម្រើនទៅមុខជានិច្ច។ ចូរប្រើសន្តិភាពឱ្យមានប្រសិទ្ធិភាព៕

Cr. ប្រតិទិនទស្សនៈ៣៦៥ថ្ងៃ

ឆ្កួតជើងក្រាន

មនុស្សណាក៏ដោយ ឱ្យតែមានចរិតជាអ្នកល្បែង តែងតែចាញ់។ ពាក្យចាស់បុរាណលោកប្រដៅថា “[...] ឆ្កួតបី ឆ្កួតមួយនឹងស្រី ឆ្កួតមួយនឹងស្រា ឆ្កួតមួយនឹងល្បែង”។ សម្រាប់យុវវ័យ ឆ្កួតនឹងប្រុស អស់ព្រហ្មចារីយ៍, ឆ្កួតនឹងស្រី ខ្លីវិជ្ជា, ឆ្កួតនឹងល្បែង តែងវិនាស។ អំពើពាលាទាំងនេះ ចាស់លោកថា “ឆ្កួតជើងក្រាន”។

មនុស្សធម្មតា បើឆ្កួតវង្វេងនឹងរឿងទាំងអស់នេះ បើស្លាប់ ស្លាប់តែម្នាក់ឯងទេ។ ប៉ុន្តែចំពោះមេដឹកនាំវិញ បើឆ្កួតជើងក្រាននេះហើយ គឺតែងនាំទុក្ខវេទនាដល់ប្រជារាស្រ្តមួយនគរ។ មេដឹកនាំ បើបណ្តោយខ្លួនឱ្យដូចមហាជនធម្មតាពុំបានឡើយ ដ្បិតវាសនាសង្គមទាំងមូលស្ថិតនៅក្នុងដៃខ្លួន។

តាមប្រវត្តិសាស្រ្ត មានមេដឹកនាំខ្លះឆ្កួតយសពេក រហូតដល់ភ្លេចគិតប្រយោជន៍រួម, មានមេដឹកនាំខ្លះ ឆ្កួតស្រី រហូតដល់វង្វេងស្មារតី លែងគិតប្រយោជន៍រាស្រ្ត, មានមេដឹកនាំខ្លះ ឆ្កួតនឹងល្បែង រហូតដល់ជិតអស់សង្គម, មានមេដឹកនាំខ្លះទៀត ឆ្កួតនឹងអំណាច រហូតដល់លែងគិតប្រយោជន៍រាស្រ្ត។ល។ ទ្រឹស្តីយុទ្ធសាស្រ្តលើកឡើងថា “កុំដើរចូលក្នុងសមរភូមិដែលសត្រូវបានរៀបចំទុក”។ នៅក្នុងទេវកថារឿង “មហាភារតៈ” យើងបានឃើញបញ្ហានៃការបាត់បង់នគរ (ភ្នាល់ដាក់នគរ និងភ្នាល់ដាក់ស្រី) ដោយសារទី១ គឺស្រី និងទី២ គឺល្បែង...។ មេដឹកនាំពិតប្រាកដ កុំថាឡើយដល់លេងល្បែង ឬសូម្បីតែរបាំរាំរែក ក៏ពុំអាចយកភ្នែកមើលបានឡើយ៕

___

Cr. “ប្រតិទិនទស្សនៈ ២២២ថ្ងៃ” ត្រង់ជំពូក៣, ទំព័រទី២៨៥ - ២៨៦

រូបភាព៖ www.google.com

អានចំណេញឬអានខាត?

អ្នកចំណាយលុយលើសៀវភៅដែលចំណេញ គឺទិញមកហើយ ត្រូវតែអាន។ អ្នកដែលចំណេញពេលវេលាលើការអានសៀវភៅ គឺអានហើយ ត្រូវតែចេះ។ អ្នកដែលចំណេញលើចំណេះពីសៀវភៅ គឺចេះហើយ ត្រូវតែយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែង។ អ្នកដែលចំណេញលើការអនុវត្តជាក់ស្តែង គឺអនុវត្តហើយ ត្រូវតែទទួលបានលទ្ធផលល្អ។ អ្នកដែលល្អពិតប្រាកដ គឺទទួលជោគជ័យ តែគ្មានចិត្តអំនួត។ ចុះខាងអ្នកណាដែលជាអ្នកខាតលើការអានសៀវភៅ?

អ្នកទិញសៀវភៅ ហើយមិនអាន គឺជាការខាតបង់លើការវិនិយោគលុយ។ អ្នកអានហើយមិនយល់ គឺជាការខាតបង់ពេលវេលា។ អ្នកយល់ហើយ តែមិនព្រមធ្វើតាមអ្វីដែលត្រូវធ្វើ គឺជាការខាតបង់គំនិតល្អ។ អ្នកដែលធ្វើហើយ តែមិនបានផលល្អ គឺជាការខាតបង់សកម្មភាព។ អ្នកធ្វើបានល្អហើយ តែមានចិត្តអំនួត គឺជាការខាតបង់ចរិតលក្ខណៈល្អ។ បើបាត់បង់ចរិតលក្ខណៈល្អហើយ គឺស្មើនឹងការខាតបង់អ្វីៗស្ទើរតែទាំងអស់នៃជីវិត។

កូនអ្នកមានខ្លះ អានសៀវភៅតាមតែចិត្តចង់ និងតាមតែការចូលចិត្ត។ អ៊ីចឹងហើយ ទើបបានជាកូនអ្នកមានខ្លះចាស់ហើយ តែនៅតែក្មេងខ្ចី។ កូនអ្នកមានខ្លះ អានសៀវភៅរកតែសប្បាយៗ មិនខ្វល់ខ្វាយអ្វីៗទាំងអស់។ អ៊ីចឹងហើយ ទើបបានជាកូនអ្នកមានខ្លះ ខ្វះរសជាតិជីវិត ស្គាល់ត្រឹមតែសុខៗរហូត។ ការរស់នៅក្នុងជីវិតជាមនុស្សនេះ ការបានភ្លក្សគ្រប់រសជាតិនៃជីវិត គឺជារឿងដ៏សំខាន់មានន័យបំផុត។ កូនអ្នកក្រ គឺត្រូវបែងចែកឱ្យដាច់រវាងសៀវភៅដែលខ្លួនចូលចិត្ត និងសៀវភៅដែលខ្លួនត្រូវតែអាន។ តើយើងមានលុយប៉ុន្មានដើម្បីទិញសៀវភៅដែលខ្លួនចូលចិត្ត? លុយតិច ចំណាយឱ្យត្រូវ គឺនឹងទទួលផលច្រើន ប្រៀបដូចជាអ្នករៀនតិច តែចេះច្រើន។

ខ្ញុំលើកឡើងបែបនេះ គឺសម្រាប់តែស្ថានភាពកូន​អ្នក​ស្រែ​កសិករប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់អ្នកមានលុយច្រើន ជីវភាព​ខ្ពស់ បើ​ចង់រស់នៅបែបណាក៏បានដែរ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់កូនអ្នកស្រែ បើបណ្តែតបណ្តោយខ្លួនឱ្យដូចកូនអ្នកមាន គឺប្រាកដជាធ្លាក់ជ្រោះហើយ។ ពាក្យខ្មែរពោលប្រដៅទុកថា “ឃើញដំរីជុះ កុំជុះតាមដំរី”។ កុំ​អាន​សៀវភៅ​តាមតែ​ចិត្ត​ចង់​ ​តាមតែ​តណ្ហា​ ​តែ​ត្រូវ​អាន​សៀវភៅ​ណា​​ដែល​ត្រូវ​អាន​ ​មានប្រយោជន៍​ត្រូវ​អាន​ ​ដ្បិត​លុយ១ម៉ឺន​​រៀល​ ​ឬ២ម៉ឺន​រៀល​ ​ឬ៤ម៉ឺន​​រៀល ​គឺ​មិនមែន​តិច​ទេ​ ​ហើយក៏​មិន​ច្រើន​ប៉ុន្មាន​ដែរ​ ​តែ​សំខាន់​មើល​មក​ស្ថានភាព​ជីវភាព​គ្រួសារ​ខ្លួនឯង​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់​ថា ​តើ​គ្រួសារ​ខ្ញុំ​ឬ​ខ្ញុំ​ ​គឺជា​អ្នកមាន​ ​ឬ​អ្នកក្រ​៕

អ្នកចេះបាតសង្គម

មានអ្នកខ្លះចេះដឹងបន្ដិច ក៏មានចរិតតួឯក ។ មានអ្នកខ្លះទៀត ចេះភាសាបរទេសបន្ដិច លែងខ្វល់ភាសាជាតិ ។ មានអ្នកខ្លះ ខ្ពស់មុខខ្ពស់មាត់បន្ដិច ក៏មើលលែងឃើញតម្លៃអ្នកដទៃ ។ ហើយមានមនុស្សច្រើនទៀត គ្រាន់តែបានល្បីបន្ដិច ក៏តែងតាំងខ្លួនឯងជាមនុស្សអស្ចារ្យ ។ មានបញ្ញវន្ដជាច្រើនបានដុះរាលដាលក្នុងសង្គម ហើយបញ្ញវន្ដមួយចំនួនតែងនិយាយមិនដាច់ពីមាត់ថា " ខំដើម្បីសង្គម " តែជាក់ស្ដែងដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ។ មានអ្នកស្នេហាជាតិជាច្រើន ដែលប្រាប់ថាស្រឡាញ់មាតុភូមិ តែជាក់ស្ដែងធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ។ មានមនុស្សពូកែទ្រឹស្ដីជាច្រើន បញ្ចេញមតិពីវិបត្តិសង្គម តែជាក់ស្ដែងគ្មានការអនុវត្ត ។ ហើយរឿងមួយដែលរឹតតែគួរឲ្យស្អប់ទៀតនោះ គឺអ្នករៀនសូត្រដែលតាំងខ្លួនឯងជាមនុស្សមានឧត្តមគតិខ្ពង់ខ្ពស់ តែគ្មានស្មារតីរួបរួមពិតប្រាកដ ។ ព្រោះតែជនទាំងនោះ ជាអ្នកស្នេហាសង្គមក្លែងក្លាយ ។

ខ្ញុំធ្លាប់ដាក់ខ្លួនទាប ដើម្បីស្គាល់មនុស្សក្នុងសង្គម តែមនុស្សវិជ្ជមានមួយចំនួនដែលខ្ញុំបានស្គាល់ យូរៗក៏ក្លាយជាមនុស្សប្រយោជន៍និយម ឬមនុស្សមុខមាត់និយមទៅវិញ ។ ប្រហែលជាមកពីខ្ញុំបន្ទាបខ្លួនពេក ទើបខ្ញុំក្លាយជាមនុស្សគ្មានតម្លៃ ។ ហើយក៏ប្រហែលជាគេវាយឫកពេក ទើបតម្លៃរបស់គេត្រូវធ្លាក់ចុះ ក្នុងក្រសែភ្នែកខ្ញុំ ។ អាចមកពីខ្ញុំឲ្យតម្លៃគេពេក ទើបគេហ៊ានតម្កើងឫក ។ អាចមកពីគេមានចរិតតួឯកខ្លាំងពេក ទើបធ្វើឲ្យសម្បជញ្ញៈរបស់គេមើលមិនឃើញតម្លៃអ្នកដទៃ ។ អាចមកពីគេគិតថាខ្ញុំជាមនុស្សងាយស្រួល ទើបគេមិនយល់ពីតម្លៃរបស់ខ្ញុំ ។ អាចមកពីខ្ញុំមិនមែនបក្ខពួកគេ ទើបគេចាត់ទុកខ្ញុំជាមនុស្សល្ងើ កខ្វក់មិនគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ឬមានមោទកភាពលើខ្លួនឯងជ្រុលពេក ទើបខួរក្បលរបស់គេ ត្រូវបំពាក់មកុដតួឯក ។ គិតៗទៅ មនុស្សយើងស្រឡាញ់ពាក្យលើកតម្កើងជាងឧត្ដមគិត ។ គិតៗទៅមនុស្សមានគំនិតអាត្មានិយមជាងប្រយោជន៍រួម ។ គិតៗទៅមនុស្សស្រឡាញ់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ជាងស្មារតីសាមគ្គី ។

ចរិតអញនិយម វាជ្រាបចូលសម្បជញ្ញៈមនុស្សខួរស្រាលមួយចំនូន ។ ហើយវាក៏បានក្លាយជាវប្បធម៌អញនិយម ។ អ្នកខ្លះឲ្យតែអញល្បី ឲ្យតែអញបានប្រយោជន៍ ឲ្យតែអញខ្ពង់ខ្ពស់ ឲ្យតែអញបានសុខ ឬឲ្យតែអញលើសគេ អញមិនខ្វល់អ្នកណាទាំងអស់ ។ ប្រសិនបើលុបបំបាត់ជំងឺអញមិនបានទេ នោះជាតិនិងសង្គម គ្មានថ្ងៃស្គាល់ភាពរួបរួមពិតប្រាកដឡើយ ៕

____________________________

ខ្ញុំប្រើពាក្យ "មួយចំនួន" ពុំសំដៅលើមនុស្សគ្រប់គ្នានោះទេ ។

Cr. Sun Veasna

ឯកោ?

 មនុស្សយើងកើតមកលើផែនដីបីដូចជាអ្នកទេសចរណ៍ម្នាក់ ដែលនឹងត្រូវត្រឡប់ទៅវិញ នៅពេលអស់ជីវិត ។ ដំណើរឆ្លងកាត់ដ៏ខ្លីនេះ វាមិនបានអនុញ្ញាតឱ្យយើងដើរដោយស្រួលទេ ពោលគឺត្រូវស្ពាយសម្ពាយទំនួលខុសត្រូវដ៏ច្រើនបំផុត ។

ក្នុងឋានៈជាសត្វសង្គម មនុស្សយើងត្រូវបានបំពៀចដោយបរិយាកាសជុំវិញខ្លួន តាមរយៈវប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់ និង ការនិយមចូលចិត្តផ្សេងៗគ្នាទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ ។ អ្នកដែលមិនព្រមរស់នៅឱ្យដូចគេឯង តែងក្លាយទៅជាមនុស្សឯកោនៅក្នុងសង្គម ។

អាល់បឺត អាញស្តាញ ធ្លាប់ត្អូញត្អែរថា "មនុស្សម្នាមិនសូវយល់ពីខ្ញុំ តែបែរជាចូលចិត្តខ្ញុំ ។ អ្វីដែលប្លែកបំផុតនោះគឺ មានគេស្គាល់ខ្ញុំយ៉ាងច្រើន តែខ្ញុំបែរជាឯកោ" ។ នេះគឺមកពីលោកមិនព្រមរស់នៅឱ្យដូចគេឯង ។ សង្គមមើលមក ថាលោកជាមនុស្សឆ្កួត ទីបំផុតពួកគេនៅតែត្រូវការមនុស្សឆ្កួតនេះ ដោយខានមិនបាន ។

សង្គមមនុស្ស គឺជាសង្គមដោះដូរសេចក្តីត្រូវការឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក ។ ត្បិតការរស់នៅឱ្យត្រឹមត្រូវ បានធ្វើឱ្យយើងឯកោបន្តិចមែន ក៏ពុំមែនមានន័យថា យើងអាចគេចផុតពីទំនួលខុសត្រូវឡើយ ។ ការចេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមក គឺដើម្បីពង្រឹងគុណភាពជីវិតរួមគ្នា ។

ក្នុងលោកសន្និវាសនេះ ព្រះអាទិត្យជាអ្នកឯកោជាងគេ តែក៏ជាអ្នកសាងប្រយោជន៍ច្រើនជាងគេដែរ ។ យើងកើតមក គ្មានជម្រើសណាផ្សេងក្រៅពីធ្វើអំពើល្អនោះទេ ។ បើយើងធ្វើអ្វីផ្សេងពីនេះ យើងក៏នឹងបាត់បង់តម្លៃក្នុងភាពជាមនុស្សដូចគ្នា ។ ដូច្នេះ ត្រូវតែបន្តទៅមុខទៀត!...

____

មេដឹកនាំខ្លាំង

អង្គភាពមួយខ្លាំងបាន មិនមែនពឹងទៅលើអ្នកដើរតាមទេ គឺពឹងលើសិល្បៈនៃភាពជាអ្នកដឹកនាំ ។ សិល្បៈនៃភាពជាអ្នកដឹកនាំ គឺសំដៅលើចិត្តសាស្ត្រ និងចំណេះដឹង ។ មេដឹកនាំអន់ខ្សោយ គឺមកពីមិនយល់ពីរបៀបប្រើចិត្តសាស្ត្រ ។ មេដឹកនាំទន់ខ្សោយតែងពឹងលើរចនាសម្ព័ន្ធការងារ ជាជាងសកម្មភាពផ្ទាល់ ។ ពោលគឺមេដឹកនាំខ្លាំងត្រូវនៅឱ្យជិតនឹងសង្គ្រាមដែលកូនចៅកំពុងប្រយុទ្ធ ចាំជួយរកដំណោះស្រាយរាល់ពេលអសកម្មម្ដងៗ ជិះទូកតែមួយជាមួយកូនចៅជានិច្ច ពុំមែនអង្គុយមួយកន្លែងចាំតែទទួលរបាយការណ៍ និងគ្មានចេះអ្វីក្រៅតែពីស្ដីបន្ទោសនោះទេ ។

មេដឹកនាំខ្លាំង គឺមេដឹកនាំដែលចេះពីរបៀបប្រើមនុស្ស ។ មេដឹកនាំខ្លាំង គឺចេះពីរបៀបមើលមនុស្ស ប្រើឱ្យចំចរិត ប្រើឱ្យចំគោលដៅ ។ ការចេះសម្លឹងមើលពីក្រោយបុគ្គលិកខ្លាំងថាមានអ្វីខ្លះ គឺជាចំណុចសំខាន់ដែលវាអាចនាំគំនិតទៅបង្កើតអ្នកដឹកនាំក្នុងជួរអ្នកដើរតាម ប្រកបដោយប្រសិទ្ធិភាព ។

ប្រសិនបើចង់បានប្រសិទ្ធិភាពការងារ ប្រសិនបើអាចត្រូវនៅឱ្យជិតនឹងអ្នកដើរតាម ។ បើចង់បានអង្គភាពខ្លាំងត្រូវមានទស្សនៈវិស័យត្រឹមត្រូវ និងមើលមនុស្សត្រូវ ប្រើត្រូវ ពោលគឺពុំអាចព្រលែងចោល ហើយអង្គុយមួយកន្លែងរង់ចាំរបាយការណ៍នោះទេ ។ ព្រះចៅអធិរាជបារាំង ណាប៉ូឡេអុង បូណាផាត លើកឡើងថា" ប្រសិនបើអ្នកចង់ឱ្យការងាររបស់អ្នកដំណើរការល្អ អ្នកត្រូវធ្វើវាដោយខ្លួនឯង " ៕

______________

Cr. Sun Veasna

រឿងល្អដែលយើងបានសាង

វាពុំចាំបាច់អ្វី ដែលផ្កាម្លិះត្រូវដើរប្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាថាខ្លួនជាផ្កាម្លិះនោះទេ ក៏ពុំចាំបាច់អ្វីដែលការសាងអំពើល្អរបស់យើងត្រូវសុំការមើលឃើញពីអ្នកដទៃនោះដែរ ។ ផ្កាម្លិះក្រអូបព្រោះសារជាតិរបស់វាជាផ្កាក្រអូប មនុស្សគ្រប់គ្នាស្គាល់ផ្កាម្លិះ ក៏ព្រោះតែក្លិនរបស់វា ។ ជាក់ស្ដែងមនុស្សស្គាល់លាមកព្រោះតែវាជាលាមក ទោះបាញ់ទឹកអប់ដាក់លាមក ក៏លាមកនៅតែជាលាមក ។ យ៉ាងណា មនុស្សអាក្រក់ក៏ដូច្នោះដែរ ទោះប្រឹងសម្ដែង ឬសម្អិតសម្អាងខ្លួនយ៉ាងណា ក៏គង់មិនអាចលាក់ចរិតបានដូចគ្នា ។ ដរាបណាមនុស្សអាក្រក់មិនព្រមកែខ្លួន គេក៏មិនខុសពីលាមកដែរ កែយ៉ាងណាក៏កែមិនឡើង ឬមនុស្សខ្លះគ្មានបំណងកែទាល់តែសោះ ។

សង្គមបានសម្គាល់មនុស្សល្អតាមរយៈទង្វើ ហើយសង្គមក៏មិនខ្វល់ថាវាជាការសម្ដែងឬមិនសម្ដែងនោះដែរ ព្រោះអ្វីដែលសង្គមត្រូវការ " គឺការសង្គ្រោះ " ទោះវាឋិតក្នុងលក្ខខណ្ឌបែបណា ក៏ប្រសើរជាងបុគ្គលដែលពុំមានពលីកម្មសោះនោះដែរ ឬទោះបីវាជាការសម្ដែងក៏ដោយ ឱ្យតែពលីនោះក្នុងន័យជួយសង្គម ជួយអ្នកដទៃ ឬជួយជាតិមាតុភូមិ យើងគួរតែមានការលើកទឹកចិត្តបន្ដ ។ ប៉ុន្ដែបើពុំដូច្នោះទេ សង្គមយើងនឹងពិបាកក្នុងការសាបព្រោះសេចក្ដីល្អ ដ្បិតលែងហ៊ានសាងអំពើល្អ ដោយសារខ្លាចគេថាសម្ដែង ។ សម្ដេចសង្ឃ ដាឡៃឡាម៉ា( Dalai Lama ) បានលើកឡើងថា " បច្ចុប្បន្ន ពិភពលោកលែងត្រូវការបុគ្គលជោគជ័យទៀតហើយ ប៉ុន្ដែពិភពលោកត្រូវការអ្នកសង្គ្រោះ " ។

បើឃើញគេសាងអំពើល្អ ប្រសិនបើអាចយើងគួរជួយលើកទឹកចិត្ត ។ បើឃើញគេធ្វើរឿងត្រឹមត្រូវ ប្រសិនបើអាចយើងគួរតែចូលរួម ។ សង្គមស្អាត គឺត្រូវការពពួកមនុស្សល្អចាប់ដៃគ្នាទៅពិនិត្យព្យាបាល ពុំមែនរួមដៃគ្នា ចោទប្រកាន់គ្នានោះទេ ។ អំពើដែលបុគ្គលម្នាក់បានសាងក្នុងសង្គម តែងចង់បន្សល់ស្នាដៃ ហើយគតិនៃការចង់បន្សល់ស្នាដៃ ឬគតិនៃការចង់ឱ្យអ្នកដទៃដឹងថាខ្លួនបានសាងល្អ វាក៏ពុំខុសដែរ ហើយក៏ពុំអាចចោទថាជាការសម្ដែងបានទេ ដ្បិតសេចក្ដីល្អមិនត្រូវការ ការតបស្នង ប៉ុន្ដែត្រឹមការបន្សល់ឈ្មោះ វាមិនធ្ងន់ធ្ងរទេ ។ ចូររួមបណ្ដុះគ្រាប់ពូជនៃអំពើល្អ ប្រសិនបើយើងចង់បានប្រជាពលរដ្ឋដែលចេះស្រឡាញ់គ្នា ។ ចូររួមបង្ហាញនូវសេចក្ដីជាគំរូភាព ប្រសើរជាងការរិះគន់គ្នា ក្នុងអត្ថន័យមិនត្រឹមត្រូវ ។ ប្រសិនបើយើងគឺជាផ្កាម្លិះមែន យើងក៏គ្មានហេតុផលអ្វីដែលត្រូវខ្លាចអ្នកដទៃច្រឡំថាយើងជាលាមកនោះដែរ ៕

____________________

Cr. Sun Veasna

សម្តែង

បើគ្រាន់តែសម្តែង យើងពុំចាំបាច់ទាមទារគុណសម្បត្តិច្រើនពេកទេ ពីព្រោះនៅក្នុងសង្គមរបស់យើងសព្វថ្ងៃនេះ វាសម្បូរមនុស្សសម្តែងច្រើនណាស់ទៅហើយ ។ នៅពេលយើងប្រព្រឹត្តអំពើល្អ ដោយគ្រាន់តែដើម្បីរំពឹងផលតបស្នង នោះក៏ប្រហែលជាយើងកំពុងតែសម្តែងដូចគ្នា ។

អធម្មកម្មក្នុងសង្គមកើតឡើងដោយសារ តែការសម្តែងនេះឯង ពោលគឺមកពីមនុស្សយើងមិនព្រមរស់នៅជាមួយនឹងសភាពពិតជាក់ស្តែង ។ ពេលខ្លះ មនុស្សត្រូវសម្តែងថាខ្លួនឯងស្មោះត្រង់ ទាំងកំពុងរស់នៅកុហកខ្លួនឯងស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃ ។ ភាពស្រពេចស្រពិលទាំងនេះ នាំឱ្យមានការសង្ស័យ ហើយការសង្ស័យនេះឯង ដែលនឹងធ្វើឱ្យមនុស្សរស់នៅមិនទុកចិត្តគ្នាជារៀងរហូត ។

ប្រសិនបើបុគ្គលស្គាល់ពីករណីយកិច្ចរបស់ខ្លួនឯង នោះគេនឹងលែងសម្តែងទៀតហើយ ពោលគឺ ចិត្តគិត វាចា និង ការប្រព្រឹត្តរបស់គេនឹងក្លាយជារបស់តែមួយ ។ មនុស្សស្គាល់ករណីយកិច្ច មិនត្រឹមតែខ្មាសអៀនមិនហ៊ានប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់មួយមុខទេ តែគេនឹងបន្តផ្តល់នូវគំរូភាព ដែលល្អដល់សង្គមថែមទៀតផង ។

____

Cr. Ratha Mom

ការគោរពខ្លួនឯង

មនុស្សយើងសុទ្ធតែមានតម្លៃដូចៗគ្នា មិន​ថា​តម្លៃនៃការរស់នៅ តម្លៃនៃសមត្ថភាព តម្លៃនៃការប្រឹងប្រែង និងតម្លៃពិសេសផ្សេងៗទៀត។ ប៉ុន្តែមានអ្នកខ្លះ ជាពិសេសមនុស្សដែលវង្វេងមិនស្គាល់ខ្លួនឯង គឺតែងយល់ថាខ្លួនគ្មានតម្លៃ និងជាមនុស្សឥតបានការណ៍។ ពេលខ្លួនឯងធ្វើខុសបន្តិច ក៏យល់ថាខ្លួនឯងអន់ទៅហើយ ឬពេលណាខ្លួនឯងធ្វើរឿងអស្ចារ្យបន្តិច ក៏យល់ថាខ្លួនឯងពូកែលើសអ្នកដទៃ រហូតដល់មាន​ចិត្តអំនួត។ ជីវិតដែលស្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់​ ត្រូវរស់នៅដោយភាពនឹងន ឧបេក្ខា ខន្តី កណ្តាលនិយម។ តើហេតុអ្វីត្រូវរស់នៅក្នុងជីវិតបែបនេះ?

មនុស្សដែលចេះគោរពខ្លួនឯង ភាគច្រើនគឺអ្នកដែលស្គាល់តម្លៃនៃខ្លួនឯង មិនរស់នៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្នកដទៃ មិនរស់នៅប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយអ្នកដទៃ និងមិនធូររលុងចំពោះខ្លួនឯង។ មនុស្សគ្រប់គ្នាមានតម្លៃដូចៗគ្នា តែខុសត្រង់ថាយើងមិនទាន់ចេះឱ្យតម្លៃខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លះយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយនឹងអ្នកដទៃដែលល្អជាងខ្លួន។ ការប្រៀបធៀបបែបនេះ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ក្រៅតែពីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងអន់ប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លះយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយនឹងអ្នកដទៃដែលអន់ជាងខ្លួន។ ការប្រៀបធៀបបែបនេះ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ក្រៅតែពីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងមានអំនួតប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកខ្លះយកខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយនឹងអ្នកដែលប្រហាក់ប្រហែលខ្លួន។ ការប្រៀបធៀបបែបនេះ គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វី ក្រៅតែពីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងលែងប្រឹងប្រែងប៉ុណ្ណោះ។

នេះជាការប្រកាន់ខ្លួនមួយដែលយើងតែងតែហៅថា “អស្មិមានះ”។ អស្មិមានះជាឫសគល់នៃសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ។ អស្មិមានះមាន ៣យ៉ាងដោយសង្ខេប៖ ១. ប្រកាន់ថាអញខ្លាំងជាងគេ គ្មានអ្នកណាដល់អញទេ រហូតធ្វើឱ្យខ្លួនឯងស្ថិតក្នុងសភាពនៃចិត្តអំនួត។ ចិត្តអំនួតធ្វើឱ្យមនុស្សមានមោទកភាពជ្រុលដាច់បង្ហៀរ រហូតដល់លែងប្រឹងប្រែង។ ២. ប្រកាន់ថាអញនិងគេ ដូចតែគ្នា រហូតធ្វើឱ្យខ្លួនឯងលែងប្រឹង។ បើលែងប្រឹង គឺពុំអាចធ្វើឱ្យយើងរីកចម្រើនបានទេ។ ៣. ប្រកាន់ថាខ្លួនអញថយថោក អាប់អន់ ទន់ខ្សោយជាងគេ មិនដល់នឹងគេ រហូតធ្វើឱ្យខ្លួនឯងអស់សង្ឃឹម លែងមានកម្លាំងចិត្តប្រឹងប្រែងទៅមុខ​​ទៀត។

មនុស្សដែលចេះគោរពខ្លួនឯង គឺមិនគិតអ៊ីចឹង​ឡើយ តែយើងត្រូវគិតថា “ការប្រឹងប្រែងតក់ៗ មួយតំណក់ៗ វានឹងធ្វើឱ្យយើងរីកចម្រើនជាលំដាប់”។ បុរាណខ្មែរលោកតែងពោលថា “តក់ៗពេញបំពង់ សន្សឹមៗកុំបំបោល”។ យើងត្រូវរស់នៅក្នុងជីវិតដែល​ចេះ​ប្រឹងប្រែង ចេះគោរពខ្លួនឯង អត់ធ្មត់ តក់ៗតែកុំតក់ក្រហល់ពេក។ បរមគ្រូខុង ជឺ ពោលថា “បុគ្គលដែលគោរពខ្លួនឯង គឺមិនត្រូវធូរ​រលុង​ចំពោះ​ខ្លួនឯងពេកទេ តែត្រូវមានចិត្តទូលាយ និងស្រឡាញ់ខ្លួនឯងឱ្យត្រូវផ្លូវ”។ ការស្គាល់តម្លៃខ្លួនឯង គឺនឹងធ្វើឱ្យយើងចេះឱ្យតម្លៃខ្លួនឯង។ ការឱ្យតម្លៃខ្លួន​ឯង គឺនឹងធ្វើឱ្យយើងចេះរកវិធីមិនធ្វើឱ្យជីវិតខ្លួនឯងថោកទាប។ ស្រឡាញ់ខ្លួន ឱ្យស្ងួនចំណី ហើយបើស្រឡាញ់ជីវិត​នេះ ឬបើយល់ថាជីវិតយើងតម្លៃ គឺត្រូវចេះប្រឹងកសាងខ្លួនឱ្យរីកចម្រើន។ អ្នកខ្ចិល អ្នកដែលមិនប្រឹង គឺស្មើនឹងមើលងាយខ្លួនឯង។ យើង​អាច​ដឹង​ថា​មនុស្សម្នាក់​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួនឯង​តិច​ឬ​ច្រើន​ ​គឺ​អាស្រ័យ​ទៅលើ​ការ​ប្រឹង​​ប្រែង​នេះឯង​៕

តម្លៃសីលធម៌សង្គម

យើងមិនពិបាកទេ បើសិនជាចង់ដឹងអំពីបញ្ហានៃការធ្លាក់ចុះផ្នែកតម្លៃសីលធម៌ក្នុងសង្គម ។ ក្នុងចំណោមអ្នករត់ម៉ូតូឌុប នៅតាមតូបកាហ្វេឆុងក្នុងស្រោមជើង ឬ នៅក្នុងផ្សារលក់ត្រី ក៏មានអ្នកនិយាយអំពីរឿងនេះដែរ ។ ប្រសិនបើយើងចង់ដឹង គេនឹងនិយាយប្រាប់យើងតាំងពីផ្នែកទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុត រហូតដល់អ្នកតូចតាចនៅក្នុងសង្គម ដោយគេនឹងបង្ហាញអំពីបញ្ហានានា ដែលទទួលរងឥទ្ធិពលពីការធ្លាក់ចុះនេះ ។

តើយើងអាចដឹងពីការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃសីលធម៌ដោយវិធីណា បើអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមិនទាន់មានសមត្ថភាពបង្កើតឧបករណ៍សម្រាប់វាស់វែងវាផង? បើតាមលោក ស៊ីវ ខេរ៉ា (Shiv Khera) នៅពេលដែលខ្នាតគំរូនៃសីលធម៌ពុំមានដូច្នេះ មានជម្រើសពីរសម្រាប់យើងដើម្បីធ្វើការជ្រើសរើស ។ ទី១ គឺយើងត្រូវបង្កើនការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីចួបនូវកម្រិតខ្នាតគំរូថ្នាក់ខ្ពស់នៃសីលធម៌ ។ ទី២ យើងទម្លាក់ ឬ បន្ទាបនូវតម្លៃសីលធម៌របស់ខ្លួនចុះ ។ ជ្រើសរើសបែបណា គឺយើងជាអ្នកសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង ។

ជាធម្មតាយើងច្រើនតែចួបជុំគ្នា គ្រាន់តែដើម្បីនិយាយអំពីបញ្ហានានានៅក្នុងសង្គម ដែលលទ្ធផលរបស់វាបានត្រឹមតែធ្វើឱ្យឆន្ទៈរបស់យើងចុះស្គមប៉ុណ្ណោះ ។ ដើម្បីដឹងពីបញ្ហានៅក្នុងសង្គមមិនជាលំបាកទេ តែការស្វែងរកដំណោះស្រាយ ទើបជារឿងលំបាកពិតប្រាកដ ។ បើចង់ឱ្យសង្គមមួយមានបញ្ហា គឺជាការងាយណាស់ តែបើចង់ឱ្យសង្គមមានសណ្តាប់ធ្នាប់ ទាមទារឱ្យមានការគិតគូរថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ។

ជំងឺពេលដែលនៅតូច យើងពិបាកសម្គាល់ថាជាជំងឺអ្វី តែនៅពេលវាធំ យើងនឹងដឹងបានដោយងាយ ។ នៅក្នុងសង្គម ប្រសិនបើនរណាក៏អាចមើលឃើញពីបញ្ហា វាមិនខុសពីមនុស្សម្នាក់ដែលឈឺធ្ងន់ និង ដែលនរណាក៏អាចដឹងថាវាជាជំងឺអ្វី ។ ដូច្នេះ ឥរិយាបថដែលយើងគួរផ្លាស់ប្តូរ គឺប្តូរពីការនិយាយតែបញ្ហា មកជាការពិភាក្សាស្វែងរកដំណោះស្រាយ និង រៀនធ្វើការងាររួមគ្នា ។ ឥរិយាបថខ្លះ មិនត្រឹមតែពុំបានដោះស្រាយបញ្ហានៅក្នុងសង្គមទេ វាមានតែភាពធ្ងន់ធ្ងរជាងមុនទៅទៀត ។

ជាយុវជនម្នាក់ យើងគួរតែសួរខ្លួនឯងថា តើខ្ញុំកំពុងតែនៅក្នុងផ្នែកនៃដំណោះស្រាយ ឬ ផ្នែកនៃបញ្ហាក្នុងសង្គម? បើជាផ្នែកនៃបញ្ហា គឺត្រូវបង្កើនការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីស្រោចស្រង់ខ្លួនឯងជាប្រញាប់ ។ បើចង់ជួយសង្គម ក៏ត្រូវចេះជួយខ្លួនឯងដែរ ។ បើតម្លៃសីលធម៌នៅក្នុងសង្គមធ្លាក់ចុះ យើងត្រូវធ្វើខ្លួនឯងឱ្យក្លាយជាមនុស្សមានសីលធម៌ ។ បើសង្គមខ្វះធនធានមនុស្ស ត្រូវខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រឱ្យពូកែ ។ សង្គមអាចលូតលាស់ទៅបាន អាស្រ័យដោយយុវជនជាសសរទ្រូងនេះឯង ។

____

ស្ត្រីឆ្លាតជ្រើសសៀវភៅស្ត្រីខ្លៅជ្រើសផ្កាកុលាប

ជាតិខ្លាំងព្រោះមានស្ត្រីខ្លាំង។ ត្បិតស្ត្រីខ្លាំងជាកោសិកាមួយផ្នែកដែលអាចឱ្យចរន្តសង្គមមានការរីកធំធាត់។ កាលណាមានស្ត្រីខ្លាំងក្នុងផ្ទះ គេតែងឃើញមានក្មេងខ្លាំង បរិស្ថានស្អាត មានសណ្តាប់ធ្នាប់ មនុស្សមានសុខភាពល្អៗ។

ងាកមកមើលពីបច្ចុប្បន្នភាពនៃមូលដ្ឋានមួយចំនួន ក្មេងប្រើពាក្យអសុរស ច្រឡើសបើស កោងកាច (ជេរហ៊ុយ) សោធឯបរិស្ថានស្មោគគ្រោក សណ្ដាប់ធ្នាប់រញេរញៃ សុខភាពមនុស្សទ្រុឌទ្រោមគួរឱ្យសង្វេគ។ មិនត្រឹមប៉ុណ្ណោះ ពាក្យស្ត្រីដែលមានន័យថា សិរីសួស្តី ត្រូវបាត់បង់ ។ ស្ត្រីមួយចំនួនចាប់កាន់បៀរលេងល្បែង ភ្លេចបាយភ្លេចទឹក។ល។និង។ល។

សង្គមត្រូវការនារីដែលបដិសេធផ្កាកុលាប ហើយទទួលសៀវភៅជាថ្នូរនៃកាដូរបញ្ជាក់ពីការស្រឡាញ់ច្រើនជាង។ យើងសង្កេតជាទូទៅឃើញថា នារីដែលចូលចិត្តអានភាគច្រើន ចូលចិត្តដើរតែឯងឯកោ ព្រោះនាងមិនសូវមានមិត្តដែលមានចំណូលចិត្តងានដូចគ្នា ។ ប៉ុនែនាងតែងជានារីដែលមានឥទ្ធិពលក្នុងក្រសែភ្នែកនៃបុរសល្អៗ ហើយនាងតែងជានារីរឹងមាំភាគច្រើន។ នាងមានតម្លៃជាងពាក្យថា ស្ត្រីល្អឬមនុស្សល្អ។ នាងមានដួងព្រលឹងដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលតែងស្តុកទុកពន្លឺ ស្នាមញញឹម និងក្តីស្រឡាញ់ដែលឆ្លាក់ជាប់ក្នុងឆ្អឹងរបស់នាង។

ស្ត្រីគួរផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ខ្ជិលអាន បើមិនចង់មានទុក្ខច្រើន។

ស្ត្រីគួរចាប់កាន់សៀវភៅឱ្យបានច្រើន បើចង់បានបុរសល្អ។

ស្ត្រីគួរតែជាអ្នកវក់នឹងសៀវភៅ បើចង់កែប្រែខ្លួន គ្រួសារនិងសង្គម ។

Cr. បន្សុទ្ធចំណេះដឹងទូទៅ

ជ្រុងមួយនៃទស្សនវិជ្ជាជីវិត

នៅពេលបក្សីមានជីវិត ពួកវាស៊ីសត្វល្អិតជាអាហារ ប៉ុន្តែពេលវាងាប់ វាក៏ត្រូវសត្វល្អិតស៊ីជាអាហារវិញដូចគ្នា។

ដើមឈើមួយដើមអាចយកទៅធ្វើឈើគូសបានរាប់លានដើម ប៉ុន្តែឈើគូសតែមួយដើមក៏អាចដុតដើមឈើក្នុងព្រៃរាប់លានដើមដូចគ្នា។

ចូរកុំមើលរំលងមនុស្សដែលតូចទាបជាងអ្នក ដោយសារគិតថាខ្លួនឯងធំខ្ពស់។ កុំមើលរំលងអតិថិជនតូចតាច ដោយមើលមិនឃើញពីគុណតម្លៃរបស់ពួកគេ ព្រោះនៅថ្ងៃមួយគេអាចក្លាយជាអតិថិជនធំម្នាក់របស់យើងក៏ថាបាន។

កុំគិតថាយើងរឹងមាំ គ្មានថ្ងៃឈឺថ្កាត់ ដោយសារអាយុនៅតិច ត្បិតរណ្ដៅបញ្ចុះសពមិនមែនមានសម្រាប់តែមនុស្សចាស់នោះទេ ប៉ុន្តែគឺសម្រាប់មនុស្សស្លាប់ទូទៅ។

កុំគិតថាខ្ញុំមានហើយចាយលុយដូចក្រដាស ព្រោះថ្ងៃណាមួយលុយតែ១ម៉ឺនរៀលអាចមានតម្លៃខ្លាំងណាស់នៅពេលអ្នកធ្លាក់ខ្លួនមែនទែន។

ក្នុងជីវិតនេះគ្មានអ្វីស្ថិតស្ថេរទេ ធំក៏អាចក្លាយជាតូច មានក៏អាចក្លាយជាក្រ រឹងមាំក៏អាចប្រែជាទ្រុឌទ្រោម។ គ្មាននរណារស់បានអមតៈនោះទេ ដូច្នេះត្រូវចាំទុកថា “កុំភ្លេចខ្លួន កុំឈ្លក់វង្វេងខ្លួនឯង” ហើយរឹតតែសំខាន់គឺហាមប្រមាថជីវិត។